وَيَسْـَٔلُونَكَ عَن ذِى ٱلْقَرْنَيْنِ ۖ قُلْ سَأَتْلُوا۟ عَلَيْكُم مِّنْهُ ذِكْرًا

അവര്‍ നിന്നോട് ദുല്‍ഖര്‍നൈനിയെ കുറിച്ച് ചോദിക്കുന്നു. നീ പറയുക: അദ്ദേഹത്തെപ്പറ്റിയുള്ള വിവരം ഞാന്‍ നിങ്ങള്‍ക്ക് ഓതികേള്‍പിച്ച് തരാം. (ഖു൪ആന്‍:18/83)

വേദക്കാരോ അല്ലെങ്കിൽ മുശ്‌രിക്കുകളോ അല്ലാഹുവിന്റെ റസൂൽ ﷺ യോട് ദുൽഖർനൈന്റെ ചരിത്രത്തെക്കുറിച്ച് ചോദിച്ചിരുന്നു. അപ്പോൾ അല്ലാഹു അദ്ദേഹത്തോട് ഇപ്രകാരം പറയാൻ കൽപ്പിച്ചു: {അദ്ദേഹത്തെപ്പറ്റിയുള്ള വിവരം ഞാന്‍ നിങ്ങള്‍ക്ക് ഓതികേള്‍പിച്ച് തരാം.} അതിൽ പ്രയോജനകരമായ വാർത്തകളും അത്ഭുതകരമായ വിവരണങ്ങളുമുണ്ട്.

അതായത്: അദ്ദേഹത്തിന്റെ അവസ്ഥകളിൽ നിന്ന് നിങ്ങൾക്ക് ഓർമ്മപ്പെടുത്തലാകുന്നതും ഗുണപാഠമാകുന്നതുമായ കാര്യങ്ങൾ ഞാൻ നിങ്ങൾക്ക് ഓതിക്കേൾപ്പിച്ചു തരാം. എന്നാൽ അതിനപ്പുറമുള്ള അദ്ദേഹത്തിന്റെ മറ്റ് കാര്യങ്ങളെക്കുറിച്ചൊന്നും അല്ലാഹു അവർക്ക് ഓതിക്കേൾപ്പിച്ചു കൊടുത്തിട്ടില്ല.

إِنَّا مَكَّنَّا لَهُۥ فِى ٱلْأَرْضِ وَءَاتَيْنَٰهُ مِن كُلِّ شَىْءٍ سَبَبًا ‎﴿٨٤﴾‏ فَأَتْبَعَ سَبَبًا ‎﴿٨٥﴾‏

തീര്‍ച്ചയായും നാം അദ്ദേഹത്തിന് ഭൂമിയില്‍ സ്വാധീനം നല്‍കുകയും, എല്ലാകാര്യത്തിനുമുള്ള മാര്‍ഗം നാം അദ്ദേഹത്തിന് സൌകര്യപ്പെടുത്തികൊടുക്കുകയും ചെയ്തു. അങ്ങനെ അദ്ദേഹം ഒരു മാര്‍ഗം പിന്തുടര്‍ന്നു. (ഖു൪ആന്‍:18/84-85)

{തീര്‍ച്ചയായും നാം അദ്ദേഹത്തിന് ഭൂമിയില്‍ സ്വാധീനം നല്‍കുകയും} അതായത്: അല്ലാഹു അദ്ദേഹത്തെ ഒരു രാജാവാക്കുകയും, ഭൂമിയുടെ വിവിധ കോണുകളിൽ സ്വാധീനമുറപ്പിക്കുന്നതിനും ജനങ്ങൾ അദ്ദേഹത്തിന് കീഴടങ്ങുന്നതിനും ഉള്ള സാഹചര്യം ഒരുക്കിക്കൊടുക്കുകയും ചെയ്തു.

{എല്ലാകാര്യത്തിനുമുള്ള മാര്‍ഗം നാം അദ്ദേഹത്തിന് സൌകര്യപ്പെടുത്തികൊടുക്കുകയും ചെയ്തു. അങ്ങനെ അദ്ദേഹം ഒരു മാര്‍ഗം പിന്തുടര്‍ന്നു}അതായത്: താൻ എത്തിച്ചേർന്ന ഉന്നതികളിൽ എത്തിപ്പെടാൻ സഹായിക്കുന്ന എല്ലാത്തരം മാർഗ്ഗങ്ങളും (കഴിവുകളും വിഭവങ്ങളും) അല്ലാഹു അദ്ദേഹത്തിന് നൽകിയിരുന്നു എന്നാണ്; രാജ്യങ്ങൾ കീഴടക്കാനും ജനവാസമുള്ള ഭൂമിയുടെ അറ്റങ്ങൾ വരെ എളുപ്പത്തിൽ എത്തിച്ചേരാനും അദ്ദേഹത്തെ സഹായിക്കുന്നവയായിരുന്നു അവ. അല്ലാഹു തനിക്ക് നൽകിയ ആ മാർഗ്ഗങ്ങൾ ഉപയോഗപ്പെടുത്തിക്കൊണ്ട് അദ്ദേഹം പ്രവർത്തിക്കുകയും ചെയ്തു. അതായത്: ആ മാർഗ്ഗങ്ങളെ അവയുടെ ശരിയായ രീതിയിൽ അദ്ദേഹം ഉപയോഗപ്പെടുത്തി. കാരണം, ഏതെങ്കിലും ഒരു മാർഗ്ഗം (അഥവാ കഴിവ്) കൈവശമുള്ള എല്ലാവരും അതിലൂടെ സഞ്ചരിക്കണമെന്നില്ല; അതുപോലെ എല്ലാ കാര്യങ്ങൾക്കുമുള്ള ശരിയായ മാർഗ്ഗങ്ങൾ കണ്ടെത്താൻ എല്ലാവർക്കും സാധ്യമാകണമെന്നുമില്ല. എന്നാൽ യഥാർത്ഥ മാർഗ്ഗങ്ങൾ കണ്ടെത്താനുള്ള കഴിവും അതിനനുസരിച്ചുള്ള പ്രവർത്തനവും ഒരുമിച്ചു ചേരുമ്പോൾ ഉദ്ദേശിച്ച ലക്ഷ്യം കൈവരുന്നു. ഇവ രണ്ടും അല്ലെങ്കിൽ ഇതിലൊന്ന് ഇല്ലാതായാൽ ലക്ഷ്യം കൈവരിക്കാൻ സാധിക്കുകയുമില്ല.

അല്ലാഹു അദ്ദേഹത്തിന് നൽകിയ ഈ മാർഗ്ഗങ്ങൾ (കഴിവുകളും വിഭവങ്ങളും) എന്തൊക്കെയായിരുന്നുവെന്ന് അല്ലാഹുവോ അവന്റെ പ്രവാചകനോ നമുക്ക് വ്യക്തമാക്കിത്തന്നിട്ടില്ല. കൃത്യമായ അറിവ് നൽകുന്ന രീതിയിലുള്ള ചരിത്രപരമായ റിപ്പോർട്ടുകളൊന്നും അവയെക്കുറിച്ച് കൈമാറി വന്നിട്ടുമില്ല. അതുകൊണ്ടുതന്നെ, ആ കാര്യങ്ങളിൽ മൗനം പാലിക്കുകയല്ലാതെ നമുക്ക് മറ്റ് മാർഗ്ഗമില്ല. ഇസ്രായേലീ ഉദ്ധരണികളിൽ നിന്നും മറ്റും ചരിത്രകാരന്മാർ ഉദ്ധരിക്കുന്ന ഇത്തരം കാര്യങ്ങളിലേക്ക് നാം ശ്രദ്ധ തിരിക്കേണ്ടതുമില്ല. എങ്കിലും, പൊതുവായി നമുക്ക് ഇത്രയും മനസ്സിലാക്കാം: ആന്തരികവും ബാഹ്യവുമായ ശക്തമായ ഒട്ടനവധി മാർഗ്ഗങ്ങളായിരുന്നു അവ. അവയിലൂടെയാണ് വലിയ സംഖ്യാബലവും, യുദ്ധോപകരണങ്ങളും, കൃത്യമായ അച്ചടക്കവുമുള്ള ഒരു വൻ സൈന്യത്തെ കെട്ടിപ്പടുക്കാൻ അദ്ദേഹത്തിന് സാധിച്ചത്. ശത്രുക്കളെ കീഴടക്കാനും ഭൂമിയുടെ കിഴക്കൻ പ്രദേശങ്ങളിലേക്കും പടിഞ്ഞാറൻ പ്രദേശങ്ങളിലേക്കും അതിന്റെ വിവിധ കോണുകളിലേക്കും വളരെ എളുപ്പത്തിൽ എത്തിച്ചേരാനും അദ്ദേഹത്തെ സഹായിച്ചത് ഇതൊക്കെത്തന്നെയായിരുന്നു.

حَتَّىٰٓ إِذَا بَلَغَ مَغْرِبَ ٱلشَّمْسِ وَجَدَهَا تَغْرُبُ فِى عَيْنٍ حَمِئَةٍ وَوَجَدَ عِندَهَا قَوْمًا ۗ قُلْنَا يَٰذَا ٱلْقَرْنَيْنِ إِمَّآ أَن تُعَذِّبَ وَإِمَّآ أَن تَتَّخِذَ فِيهِمْ حُسْنًا ‎﴿٨٦﴾‏ قَالَ أَمَّا مَن ظَلَمَ فَسَوْفَ نُعَذِّبُهُۥ ثُمَّ يُرَدُّ إِلَىٰ رَبِّهِۦ فَيُعَذِّبُهُۥ عَذَابًا نُّكْرًا ‎﴿٨٧﴾

അങ്ങനെ അദ്ദേഹം സൂര്യാസ്തമനസ്ഥാനത്തെത്തിയപ്പോള്‍ അത് ചെളിവെള്ളമുള്ള ഒരു ജലാശയത്തില്‍ മറഞ്ഞ് പോകുന്നതായി അദ്ദേഹം കണ്ടു. അതിന്‍റെ അടുത്ത് ഒരു ജനവിഭാഗത്തെയും അദ്ദേഹം കണ്ടെത്തി.(അദ്ദേഹത്തോട്‌) നാം പറഞ്ഞു: ഹേ, ദുല്‍ഖര്‍നൈന്‍, ഒന്നുകില്‍ നിനക്ക് ഇവരെ ശിക്ഷിക്കാം. അല്ലെങ്കില്‍ നിനക്ക് അവരില്‍ നന്‍മയുണ്ടാക്കാം. അദ്ദേഹം (ദുല്‍ഖര്‍നൈന്‍) പറഞ്ഞു: എന്നാല്‍ ആര്‍ അക്രമം പ്രവര്‍ത്തിച്ചുവോ അവനെ നാം ശിക്ഷിക്കുന്നതാണ്‌. പിന്നീട് അവന്‍ തന്‍റെ രക്ഷിതാവിങ്കലേക്ക് മടക്കപ്പെടുകയും അപ്പോള്‍ അവന്‍ ഗുരുതരമായ ശിക്ഷ അവന്ന് നല്‍കുകയും ചെയ്യുന്നതാണ്‌. (ഖു൪ആന്‍:18/86-87)

അങ്ങനെ അല്ലാഹു അദ്ദേഹത്തിന് (വേണ്ട സൗകര്യങ്ങൾ) നൽകുകയും അദ്ദേഹം സൂര്യൻ അസ്തമിക്കുന്നിടം (പടിഞ്ഞാറേ അറ്റം) വരെ എത്തിച്ചേരുകയും ചെയ്തു. ഒടുവിൽ നേരിട്ട് കാണുമ്പോൾ സൂര്യൻ ഒരു ചെളിനിറഞ്ഞ – അതായത് കറുത്ത – ജലാശയത്തിൽ അസ്തമിക്കുന്നതായി അദ്ദേഹത്തിന് തോന്നി. സൂര്യന്റെ പടിഞ്ഞാറൻ ചക്രവാളത്തിനും തങ്ങൾക്കുമിടയിൽ വെള്ളമുള്ള (കടലോ മറ്റോ ഉള്ള) ഏതൊരാൾക്കും സാധാരണയായി അനുഭവപ്പെടുന്ന കാര്യമാണിത്; സൂര്യൻ വളരെ ഉയർന്ന ഉയരത്തിലാണെങ്കിലും അത് വെള്ളത്തിലേക്ക് തന്നെയാണ് താഴ്ന്നുപോകുന്നത് എന്ന് അവർക്ക് ദൃശ്യമാകും.

{അതിന്‍റെ അടുത്ത്  അദ്ദേഹം കണ്ടെത്തി} അതായത്: സൂര്യൻ അസ്തമിക്കുന്ന ആ പ്രദേശത്ത്. {ഒരു ജനവിഭാഗത്തെ, നാം പറഞ്ഞു: ഹേ, ദുല്‍ഖര്‍നൈന്‍, ഒന്നുകില്‍ നിനക്ക് ഇവരെ ശിക്ഷിക്കാം. അല്ലെങ്കില്‍ നിനക്ക് അവരില്‍ നന്‍മയുണ്ടാക്കാം} അതായത്: വധിച്ചോ, മർദ്ദിച്ചോ, തടവിലാക്കിയോ ഒക്കെ നിനക്കവരെ ശിക്ഷിക്കാം, അല്ലെങ്കിൽ അവരോട് നല്ല രീതിയിൽ പെരുമാറാം. ഈ രണ്ട് കാര്യങ്ങളിൽ ഒന്നു തിരഞ്ഞെടുക്കാൻ അദ്ദേഹത്തിന് അനുവാദം നൽകപ്പെട്ടു. കാരണം, അവർ ഒന്നുകിൽ സത്യനിഷേധികളോ  അല്ലെങ്കിൽ അധർമ്മകാരികളോ ആയിരുന്നു, അല്ലെങ്കിൽ അത്തരം സ്വഭാവമുള്ളവരായിരുന്നു എന്ന് വ്യക്തമാണ്. കാരണം, അവർ അധർമ്മം പ്രവർത്തിക്കാത്ത സത്യവിശ്വാസികളായിരുന്നുവെങ്കിൽ അവരെ ശിക്ഷിക്കാൻ അദ്ദേഹത്തിന് അനുവാദം നൽകപ്പെടുമായിരുന്നില്ല.

അല്ലാഹുവിന്റെ അനുഗ്രഹത്താൽ, പ്രശംസക്കും സ്തുതിക്കും അർഹമാക്കുന്ന തരത്തിലുള്ള ഒരു മികച്ച ശരീഅത്ത് അധിഷ്ഠിത ഭരണനയമായിരുന്നു ദുൽഖർനൈൻ കാഴ്ചവെച്ചത്. അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു: ഞാൻ അവരെ രണ്ട് വിഭാഗമാക്കാം; എന്നാല്‍ സത്യനിഷേധത്തിലൂടെ {ആര് അക്രമം പ്രവര്‍ത്തിച്ചുവോ}{അവനെ നാം ശിക്ഷിക്കുന്നതാണ്‌. പിന്നീട് അവന്‍ തന്‍റെ രക്ഷിതാവിങ്കലേക്ക് മടക്കപ്പെടുകയും അപ്പോള്‍ അവന്‍ ഗുരുതരമായ ശിക്ഷ അവന്ന് നല്‍കുകയും ചെയ്യുന്നതാണ്‌.} അതായത്: അവന് രണ്ട് ശിക്ഷകളും ലഭിക്കുന്നതാണ്, ഇഹലോകത്തെ ശിക്ഷയും പരലോകത്തെ ശിക്ഷയും.

وَأَمَّا مَنْ ءَامَنَ وَعَمِلَ صَٰلِحًا فَلَهُۥ جَزَآءً ٱلْحُسْنَىٰ ۖ وَسَنَقُولُ لَهُۥ مِنْ أَمْرِنَا يُسْرًا

എന്നാല്‍ ആര്‍ വിശ്വസിക്കുകയും സല്‍കര്‍മ്മം പ്രവര്‍ത്തിക്കുകയും ചെയ്തുവോ അവന് പ്രതിഫലമായി ഏറ്റവും നല്ലതു ഉണ്ടായിരിക്കും. അവനോട് നാം നിര്‍ദേശിക്കുന്നത് നമ്മുടെ കല്‍പനയില്‍ നിന്ന് എളുപ്പമുള്ളതായിരിക്കുകയും ചെയ്യും. (ഖു൪ആന്‍:18/88)

{എന്നാല്‍ ആര്‍ വിശ്വസിക്കുകയും സല്‍കര്‍മ്മം പ്രവര്‍ത്തിക്കുകയും ചെയ്തുവോ അവന് പ്രതിഫലമായി ഏറ്റവും നല്ലതു ഉണ്ടായിരിക്കും} അതായത്: പരലോക നാളിലെ പ്രതിഫലമായി അല്ലാഹുവിന്റെ അടുക്കൽ അവന് സ്വർഗ്ഗവും ഉത്തമമായ അവസ്ഥയും ഉണ്ടായിരിക്കുന്നതാണ്.

{അവനോട് നാം നിര്‍ദേശിക്കുന്നത് നമ്മുടെ കല്‍പനയില്‍ നിന്ന് എളുപ്പമുള്ളതായിരിക്കുകയും ചെയ്യും} അതായത്: നാം അവനോട് നല്ല രീതിയിൽ പെരുമാറുകയും, അവനോട് മൃദുവായി സംസാരിക്കുകയും, അവനുമായുള്ള ഇടപാടുകൾ എളുപ്പമാക്കിക്കൊടുക്കുകയും ചെയ്യും.

ഓരോരുത്തരോടും അവരുടെ അവസ്ഥക്ക് അനുയോജ്യമായ രീതിയിൽ പെരുമാറിക്കൊണ്ട് അല്ലാഹുവിന്റെ പ്രീതിക്ക് അനുസൃതമായി പ്രവർത്തിച്ചതിലൂടെ, അദ്ദേഹം സദ്‌വൃത്തരായ രാജാക്കന്മാരിലും നീതിമാന്മാരും അറിവുളളവരുമായ അല്ലാഹുവിന്റെ ഔലിയാക്കളിൽ പെട്ടവനായിരുന്നു എന്ന് ഇത് തെളിയിക്കുന്നു.

ثُمَّ أَتْبَعَ سَبَبًا

പിന്നെ അദ്ദേഹം മറ്റൊരു മാര്‍ഗം പിന്തുടര്‍ന്നു. (ഖു൪ആന്‍:18/89)

അതായത്: സൂര്യൻ അസ്തമിക്കുന്നിടത്ത് (പടിഞ്ഞാറേ അറ്റത്ത്) എത്തിച്ചേർന്നപ്പോൾ അദ്ദേഹം മടങ്ങി യാത്രതിരിച്ചു. അല്ലാഹു തനിക്ക് നൽകിയ മാർഗ്ഗങ്ങൾ ഉപയോഗപ്പെടുത്തിക്കൊണ്ട്, സൂര്യൻ ഉദിക്കുന്നിടം (കിഴക്കേ അറ്റം) ലക്ഷ്യമാക്കിയായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആ യാത്ര.

حَتَّىٰٓ إِذَا بَلَغَ مَطْلِعَ ٱلشَّمْسِ وَجَدَهَا تَطْلُعُ عَلَىٰ قَوْمٍ لَّمْ نَجْعَل لَّهُم مِّن دُونِهَا سِتْرًا

അങ്ങനെ അദ്ദേഹം സൂര്യോദയസ്ഥാനത്തെത്തിയപ്പോള്‍ അത് ഒരു ജനതയുടെ മേല്‍ ഉദിച്ചുയരുന്നതായി അദ്ദേഹം കണ്ടെത്തി. അതിന്‍റെ (സൂര്യന്‍റെ) മുമ്പില്‍ അവര്‍ക്കു നാം യാതൊരു മറയും ഉണ്ടാക്കികൊടുത്തിട്ടില്ല. (ഖു൪ആന്‍:18/90)

അങ്ങനെ അദ്ദേഹം സൂര്യൻ ഉദിക്കുന്നിടത്ത് (കിഴക്കേ അറ്റത്ത്) എത്തിച്ചേർന്നു. അപ്പോൾ  {അത് (സൂര്യൻ) ഒരു ജനതയുടെ മേല്‍ ഉദിച്ചുയരുന്നതായി അദ്ദേഹം കണ്ടെത്തി. അതിന്‍റെ (സൂര്യന്‍റെ) മുമ്പില്‍ അവര്‍ക്കു നാം യാതൊരു മറയും ഉണ്ടാക്കികൊടുത്തിട്ടില്ല} അതായത്: സൂര്യനിൽ നിന്ന് യാതൊരുവിധ മറയുമില്ലാത്ത ഒരു കൂട്ടം മനുഷ്യരുടെ മേൽ അത് ഉദിച്ചുയരുന്നതായി അദ്ദേഹം കണ്ടു. ഒന്നുകിൽ അവരുടെ അങ്ങേയറ്റത്തെ പ്രാകൃതത്വവും, മൃഗീയമായ (കാട്ടുമാര്യാദയോടുകൂടിയ) അവസ്ഥയും, നാഗരികതയില്ലായ്മയും കാരണം പാർപ്പിടങ്ങൾ നിർമ്മിക്കാൻ അവർക്ക് കഴിഞ്ഞിരുന്നില്ല. അല്ലെങ്കിൽ, സൂര്യൻ എപ്പോഴും അവരുടെ അടുത്ത് തന്നെ നിലനിൽക്കുന്നതുകൊണ്ടും കാര്യമായി അസ്തമിക്കാത്തതുകൊണ്ടും ആകാം ഇത്. തെക്ക്-കിഴക്കൻ ആഫ്രിക്കൻ പ്രദേശങ്ങളിൽ ഇത്തരമൊരു അവസ്ഥ കാണപ്പെടാറുണ്ട്. ചുരുക്കത്തിൽ, ഭൂമിയിലുള്ളവരുടെ അറിവ് പോലും ചെന്നെത്താത്ത ഒരു പ്രദേശത്താണ് അദ്ദേഹം എത്തിച്ചേർന്നത്. മനുഷ്യർ നേരിട്ട് അങ്ങോട്ട് ചെന്നെത്തുന്നതിനെക്കുറിച്ച് ആലോചിക്കുന്നതിലും എത്രയോ അപ്പുറമായിരുന്നു അത്.

എങ്കിലും, ഇതെല്ലാം അദ്ദേഹത്തിന് അല്ലാഹു നിശ്ചയിച്ച മുൻവിധിയും (തഖ്ദീർ) അവന് ഇതിനെക്കുറിച്ചുള്ള പൂർണ്ണമായ അറിവും അനുസരിച്ചായിരുന്നു. അതുകൊണ്ടാണ് അല്ലാഹു ഇപ്രകാരം പറഞ്ഞത്:

‏ كَذَٰلِكَ وَقَدْ أَحَطْنَا بِمَا لَدَيْهِ خُبْرًا

അപ്രകാരം തന്നെ (അദ്ദേഹം പ്രവര്‍ത്തിച്ചു) അദ്ദേഹത്തിന്‍റെ പക്കലുള്ളതിനെപ്പറ്റി (നമ്മുടെ) സൂക്ഷ്മജ്ഞാനം കൊണ്ട് നാം പൂര്‍ണ്ണമായി അറിഞ്ഞിട്ടുണ്ട് താനും. (ഖു൪ആന്‍:18/91)

അതായത്, അദ്ദേഹത്തിന്റെ പക്കലുണ്ടായിരുന്ന നന്മകളെക്കുറിച്ചും വലിയ മാർഗ്ഗങ്ങളെക്കുറിച്ചും നാം പൂർണ്ണമായി അറിഞ്ഞിരിക്കുന്നു; അദ്ദേഹം എങ്ങോട്ട് തിരിയുകയും യാത്ര ചെയ്യുകയും ചെയ്താലും നമ്മുടെ അറിവ് അദ്ദേഹത്തോടൊപ്പമുണ്ടായിരുന്നു.

ثُمَّ أَتْبَعَ سَبَبًا ‎﴿٩٢﴾‏ حَتَّىٰٓ إِذَا بَلَغَ بَيْنَ ٱلسَّدَّيْنِ وَجَدَ مِن دُونِهِمَا قَوْمًا لَّا يَكَادُونَ يَفْقَهُونَ قَوْلًا ‎﴿٩٣﴾

പിന്നെ അദ്ദേഹം മറ്റൊരു മാര്‍ഗം പിന്തുടര്‍ന്നു. അങ്ങനെ അദ്ദേഹം രണ്ട് പര്‍വ്വതനിരകള്‍ക്കിടയിലെത്തിയപ്പോള്‍ അവയുടെ ഇപ്പുറത്തുണ്ടായിരുന്ന ഒരു ജനതയെ അദ്ദേഹം കാണുകയുണ്ടായി. പറയുന്നതൊന്നും മിക്കവാറും അവര്‍ക്ക് മനസ്സിലാക്കാനാവുന്നില്ല. (ഖു൪ആന്‍:18/92-93)

{പിന്നെ അദ്ദേഹം മറ്റൊരു മാര്‍ഗം പിന്തുടര്‍ന്നു. അങ്ങനെ അദ്ദേഹം രണ്ട് പര്‍വ്വതനിരകള്‍ക്കിടയിലെത്തിയപ്പോള്‍} ഖുർആൻ വ്യാഖ്യാതാക്കൾ പറഞ്ഞു: അദ്ദേഹം കിഴക്ക് ഭാഗത്ത് നിന്ന് വടക്ക് ലക്ഷ്യമാക്കി യാത്ര തിരിച്ചു. അങ്ങനെ ആ രണ്ട്  പർവ്വതനിരകൾക്ക് ഇടയിലുള്ള പ്രദേശത്ത് അദ്ദേഹം എത്തിച്ചേർന്നു. അത് ആ കാലഘട്ടത്തിൽ ഏറെ പ്രശസ്തമായ രണ്ട് പർവ്വതനിരകളായിരുന്നു; അതായത് ഇടത്തോട്ടും വലത്തോട്ടും നീണ്ടു കിടന്ന് ഒടുവിൽ കടലുകളോട് ചെന്നു മുട്ടുന്ന പർവ്വതനിരകളായിരുന്നു അവ. യഅ്ജൂജ്-മഅ്ജൂജ് ജനവിഭാഗത്തിനും (മറ്റു) മനുഷ്യർക്കും ഇടയിലായിരുന്നു ഈ പർവ്വതനിരകൾ സ്ഥിതി ചെയ്തിരുന്നത്. ആ രണ്ട് പർവ്വതനിരകൾക്ക് ഇപ്പുറത്തായി ഒരു ജനവിഭാഗത്തെ അദ്ദേഹം കണ്ടെത്തുകയുണ്ടായി; തങ്ങളുടെ ഭാഷയിലെ അപരിചിതത്വം  കൊണ്ടും, ബുദ്ധിപരമായും ഹൃദയപരമായും ഉള്ള പിന്നാക്കാവസ്ഥ കൊണ്ടും യാതൊരു വാക്കും അവർക്ക് മനസ്സിലാക്കാൻ സാധിക്കുമായിരുന്നില്ല.

قَالُوا۟ يَٰذَا ٱلْقَرْنَيْنِ إِنَّ يَأْجُوجَ وَمَأْجُوجَ مُفْسِدُونَ فِى ٱلْأَرْضِ فَهَلْ نَجْعَلُ لَكَ خَرْجًا عَلَىٰٓ أَن تَجْعَلَ بَيْنَنَا وَبَيْنَهُمْ سَدًّا

അവര്‍ പറഞ്ഞു: ഹേ, ദുല്‍ഖര്‍നൈന്‍, തീര്‍ച്ചയായും യഅ്ജൂജ് – മഅ്ജൂജ് വിഭാഗങ്ങള്‍ ഭൂമിയില്‍ കുഴപ്പമുണ്ടാക്കുന്നവരാകുന്നു. ഞങ്ങള്‍ക്കും അവര്‍ക്കുമിടയില്‍ താങ്കള്‍ ഒരു മതില്‍കെട്ട് ഉണ്ടാക്കിത്തരണമെന്ന വ്യവസ്ഥയില്‍ ഞങ്ങള്‍ താങ്കള്‍ക്ക് ഒരു കരം നിശ്ചയിച്ച് തരട്ടെയോ? (ഖു൪ആന്‍:18/94)

ആ ജനവിഭാഗത്തിന്റെ ഭാഷ മനസ്സിലാക്കാനും, അവരെ കാര്യങ്ങൾ ഗ്രഹിപ്പിക്കാനും, അവരുമായി സംവദിക്കാനും പരസ്പരം ആശയവിനിമയം നടത്താനും സാധ്യമാകുന്ന തരത്തിലുള്ള ജ്ഞാനപരമായ മാർഗ്ഗങ്ങൾ അല്ലാഹു ദുൽഖർനൈനിന് നൽകിയിട്ടുണ്ടായിരുന്നു. അങ്ങനെ അവർ യഅ്ജൂജ്-മഅ്ജൂജ് ജനതയിൽ നിന്ന് തങ്ങൾക്കുണ്ടാകുന്ന ഉപദ്രവങ്ങളെക്കുറിച്ച് അദ്ദേഹത്തോട് പരാതിപ്പെട്ടു.  യഅ്ജൂജ്-മഅ്ജൂജ് വിഭാഗം ആദം സന്തതികളിൽപ്പെട്ട രണ്ട് വലിയ ജനവിഭാഗങ്ങളാണ്. അവർ പറഞ്ഞു: ‘തീർച്ചയായും യഅ്ജൂജും മഅ്ജൂജും ഭൂമിയിൽ കൊലപാതകങ്ങൾ നടത്തിയും, സ്വത്തുക്കൾ അപഹരിച്ചും മറ്റും വൻതോതിൽ കുഴപ്പമുണ്ടാക്കുന്നവരാണ്’. {ഞങ്ങള്‍ താങ്കള്‍ക്ക് ഒരു കരം നിശ്ചയിച്ച് തരട്ടെയോ?}അതായത്: ഒരു പ്രതിഫലം. {ഞങ്ങള്‍ക്കും അവര്‍ക്കുമിടയില്‍ താങ്കള്‍ ഒരു മതില്‍കെട്ട് ഉണ്ടാക്കിത്തരണമെന്ന വ്യവസ്ഥയില്‍}. സ്വന്തം നിലക്ക് ആ മതിൽക്കെട്ട് നിർമ്മിക്കാൻ അവർക്ക് ശേഷിയില്ലായിരുന്നു എന്നാണ് ഇത് വ്യക്തമാക്കുന്നത്. എന്നാൽ ദുൽഖർനൈനിന് അതിനുള്ള ശേഷിയുണ്ടെന്ന് അവർ മനസ്സിലാക്കുകയും, അത് നിർമ്മിച്ചു നൽകുന്നതിനായി അവർ അദ്ദേഹത്തിന് ഒരു പ്രതിഫലം വാഗ്ദാനം ചെയ്യുകയും ചെയ്തു. അതിനുള്ള കാരണവും അവർ അദ്ദേഹത്തോട് വിശദീകരിച്ചു; അതായത്, അവർ (യഅ്ജൂജ്-മഅ്ജൂജ്) ഭൂമിയിൽ കുഴപ്പമുണ്ടാക്കുന്നു എന്നത്.

قَالَ مَا مَكَّنِّى فِيهِ رَبِّى خَيْرٌ فَأَعِينُونِى بِقُوَّةٍ أَجْعَلْ بَيْنَكُمْ وَبَيْنَهُمْ رَدْمًا

അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു: എന്‍റെ രക്ഷിതാവ് എനിക്ക് അധീനപ്പെടുത്തിത്തന്നിട്ടുള്ളത് (അധികാരവും, ഐശ്വര്യവും) (നിങ്ങള്‍ നല്‍കുന്നതിനെക്കാളും) ഉത്തമമത്രെ. എന്നാല്‍ (നിങ്ങളുടെ ശാരീരിക) ശക്തികൊണ്ട് നിങ്ങളെന്നെ സഹായിക്കുവിന്‍. നിങ്ങള്‍ക്കും അവര്‍ക്കുമിടയില്‍ ഞാന്‍ ബലവത്തായ ഒരു മതിലുണ്ടാക്കിത്തരാം. (ഖു൪ആന്‍:18/95)

ദുൽഖർനൈനിന് യാതൊരുവിധ അത്യാഗ്രഹമോ ഭൗതിക താൽപ്പര്യങ്ങളോ ഉണ്ടായിരുന്നില്ല. തനിക്ക് കീഴിലുള്ളവരുടെ അവസ്ഥകൾ നന്നാക്കുന്ന കാര്യത്തിൽ അദ്ദേഹം വിമുഖനമായിരുന്നില്ല. മറിച്ച്, നന്മ ചെയ്യുക എന്നതായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ ലക്ഷ്യം. അതിനാൽ, അതിലൂടെ ലഭിക്കാവുന്ന പൊതുനന്മ കണക്കിലെടുത്ത് അദ്ദേഹം അവരുടെ ആവശ്യം അംഗീകരിച്ചു. എന്നാൽ അവരിൽ നിന്ന് ഒരു പ്രതിഫലവും അദ്ദേഹം സ്വീകരിച്ചില്ല. മറിച്ച്, തനിക്ക് ലഭിച്ച അധികാരത്തെയും കഴിവിനെയും ഓർത്ത് അദ്ദേഹം തന്റെ റബ്ബിന് (അല്ലാഹുവിന്) നന്ദി രേഖപ്പെടുത്തുകയാണ് ചെയ്തത്.

അങ്ങനെ അദ്ദേഹം അവരോട് പറഞ്ഞു: {എന്‍റെ റബ്ബ് എനിക്ക് അധീനപ്പെടുത്തിത്തന്നിട്ടുള്ളത് (അധികാരവും, ഐശ്വര്യവും നിങ്ങള്‍ നല്‍കുന്നതിനെക്കാളും) ഉത്തമമത്രെ} അതായത്, നിങ്ങൾ എനിക്ക് നൽകാൻ ഓഫർ ചെയ്യുന്ന പ്രതിഫലത്തേക്കാൾ എത്രയോ ഉത്തമമാണ് അത്. ‘എന്നാൽ, നിങ്ങളുടെ ശാരീരികമായ അധ്വാനം കൊണ്ട് എന്നെ സഹായിക്കാൻ മാത്രമാണ് ഞാൻ നിങ്ങളോട് ആവശ്യപ്പെടുന്നത്; എങ്കിൽ {നിങ്ങള്‍ക്കും അവര്‍ക്കുമിടയില്‍ ഞാന്‍ ബലവത്തായ ഒരു മതിലുണ്ടാക്കിത്തരാം} അതായത്, അവർക്ക് നിങ്ങളുടെ അടുത്തേക്ക് കടന്നുവരാൻ കഴിയാത്തവിധമുള്ള ഒരു തടസ്സം.

ءَاتُونِى زُبَرَ ٱلْحَدِيدِ ۖ حَتَّىٰٓ إِذَا سَاوَىٰ بَيْنَ ٱلصَّدَفَيْنِ قَالَ ٱنفُخُوا۟ ۖ حَتَّىٰٓ إِذَا جَعَلَهُۥ نَارًا قَالَ ءَاتُونِىٓ أُفْرِغْ عَلَيْهِ قِطْرًا

നിങ്ങള്‍ എനിക്ക് ഇരുമ്പുകട്ടികള്‍ കൊണ്ട് വന്ന് തരൂ. അങ്ങനെ ആ രണ്ട് പര്‍വ്വതപാര്‍ശ്വങ്ങളുടെ ഇട സമമാക്കിത്തീര്‍ത്തിട്ട് അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു: നിങ്ങള്‍ കാറ്റൂതുക. അങ്ങനെ അത് (പഴുപ്പിച്ച്‌) തീ പോലെയാക്കിയപ്പോള്‍ അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു: നിങ്ങളെനിക്ക് ഉരുക്കിയ ചെമ്പ് കൊണ്ട് വന്നു തരൂ ഞാനത് അതിന്‍മേല്‍ ഒഴിക്കട്ടെ. (ഖു൪ആന്‍:18/96)

{നിങ്ങള്‍ എനിക്ക് ഇരുമ്പുകട്ടികള്‍ കൊണ്ട് വന്ന് തരൂ} അതായത്: ഇരുമ്പിന്റെ വലിയ കഷണങ്ങൾ. അങ്ങനെ അവർ അദ്ദേഹത്തിന് അത് നൽകി. {അങ്ങനെ രണ്ട് പർവ്വതങ്ങൾക്കിടയിലെ വിടവ് (ഒപ്പത്തിനൊപ്പം അത് ഇരുമ്പ് കട്ടകൾ നിരത്തി) സമമാക്കിക്കഴിഞ്ഞപ്പോൾ} അതായത്: ഏത് രണ്ട് പർവ്വതങ്ങൾക്കിടയിലാണോ മതിൽ നിർമ്മിക്കപ്പെടുന്നത്, ആ രണ്ട് പർവ്വതങ്ങൾ. {അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു: നിങ്ങള്‍ കാറ്റൂതുക} അതായത്: വലിയ രീതിയിൽ തീ കൂട്ടിക്കൊണ്ട് വരികയും, തീയുടെ ചൂട് വർദ്ധിപ്പിക്കാനായി തുരുത്തികൾ (ആളിക്കത്തിക്കാൻ ഉപയോഗിക്കുന്ന ഉപകരണങ്ങൾ) ഉപയോഗിക്കുകയും ചെയ്യുക; എന്നാൽ മാത്രമേ ചെമ്പ് ഉരുകുകയുള്ളൂ. അങ്ങനെ ഇരുമ്പ് കട്ടകൾ തമ്മിൽ ഒട്ടിപ്പിടിപ്പിക്കാൻ അദ്ദേഹം ഉദ്ദേശിച്ച ആ ചെമ്പ് ഉരുകിയപ്പോൾ {അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു: നിങ്ങളെനിക്ക് ഉരുക്കിയ ചെമ്പ് കൊണ്ട് വന്നു തരൂ ഞാനത് അതിന്‍മേല്‍ ഒഴിക്കട്ടെ.} അതായത്: ഉരുകിയ ചെമ്പ്. അങ്ങനെ അദ്ദേഹം ആ ഉരുകിയ ചെമ്പ് അതിലേക്ക് ഒഴിച്ചു. ഇതോടെ ആ മതിൽക്കെട്ട് അതിശക്തവും സുദൃഢവുമായി മാറി. അതിലൂടെ ആ മതിലിന് ഇപ്പുറത്തുള്ള ജനങ്ങൾ യഅ്ജൂജ്-മഅ്ജൂജ് ജനതയുടെ ഉപദ്രവങ്ങളിൽ നിന്ന് പൂർണ്ണമായി സംരക്ഷിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്തു.

فَمَا ٱسْطَٰعُوٓا۟ أَن يَظْهَرُوهُ وَمَا ٱسْتَطَٰعُوا۟ لَهُۥ نَقْبًا

പിന്നെ, ആ മതില്‍ക്കെട്ട് കയറിമറിയുവാന്‍ അവര്‍ക്ക് (യഅ്ജൂജ് – മഅ്ജൂജിന്ന്‌) സാധിച്ചില്ല. അതിന്ന് തുളയുണ്ടാക്കുവാനും അവര്‍ക്ക് സാധിച്ചില്ല. (ഖു൪ആന്‍:18/97)

അതായത്: അത് വളരെ ഉയർന്നതായതുകൊണ്ട് അതിന്റെ മുകളിലേക്ക് കയറാൻ അവർക്ക് യാതൊരു കഴിവോ ശേഷിയോ ഉണ്ടായിരുന്നില്ല; കൂടാതെ അത് അത്രത്തോളം സുദൃഢവും ശക്തവുമായതുകൊണ്ട് അതിൽ ഒരു ദ്വാരമിടാനും  അവർക്ക് സാധ്യമായിരുന്നില്ല.

قَالَ هَٰذَا رَحْمَةٌ مِّن رَّبِّى ۖ فَإِذَا جَآءَ وَعْدُ رَبِّى جَعَلَهُۥ دَكَّآءَ ۖ وَكَانَ وَعْدُ رَبِّى حَقًّا

അദ്ദേഹം (ദുല്‍ഖര്‍നൈന്‍) പറഞ്ഞു: ഇത് എന്‍റെ രക്ഷിതാവിങ്കല്‍ നിന്നുള്ള കാരുണ്യമത്രെ. എന്നാല്‍ എന്‍റെ രക്ഷിതാവിന്‍റെ വാഗ്ദത്ത സമയം വന്നാല്‍ അവന്‍ അതിനെ തകര്‍ത്ത് നിരപ്പാക്കിക്കളയുന്നതാണ്‌. എന്‍റെ രക്ഷിതാവിന്‍റെ വാഗ്ദാനം യാഥാര്‍ത്ഥ്യമാകുന്നു. (ഖു൪ആന്‍:18/98)

അങ്ങനെ അദ്ദേഹം മനോഹരമായ ഈ പ്രവർത്തിയും മഹത്തായ മഹത്തായ ആ നിർമ്മിതിയും ചെയ്തു കഴിഞ്ഞപ്പോൾ, ഈ അനുഗ്രഹത്തെ അതിന്റെ യഥാർത്ഥ ദാതാവിലേക്ക് (അല്ലാഹുവിലേക്ക്) അദ്ദേഹം ചേർത്തുപറഞ്ഞു. {അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു: ഇത് എന്‍റെ രക്ഷിതാവിങ്കല്‍ നിന്നുള്ള കാരുണ്യമത്രെ} അതായത്: എന്നോടുള്ള അവന്റെ (അല്ലാഹുവിന്റെ) ഉദാരതയും അനുഗ്രഹവുമാണിത്. സദ്‌വൃത്തരായ ഭരണാധികാരികളുടെ  അവസ്ഥ ഇപ്രകാരമാണ്; അല്ലാഹു അവർക്ക് വലിയ അനുഗ്രഹങ്ങൾ നൽകി അനുഗ്രഹിക്കുമ്പോൾ അവരുടെ നന്ദിയും, അല്ലാഹുവിന്റെ അനുഗ്രഹത്തോടുള്ള വിധേയത്വവും സമ്മതവും വർദ്ധിക്കുകയാണ് ചെയ്യുക.  സബഇലെ രാജ്ഞിയുടെ സിംഹാസനം – വളരെ വലിയ ദൂരത്തുണ്ടായിരുന്നിട്ടും – തന്റെ അടുക്കൽ ഹാജരാക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ സുലൈമാൻ നബി عَلَيْهِ السَّلَامُ പറഞ്ഞതുപോലെ:

هَٰذَا مِن فَضْلِ رَبِّى لِيَبْلُوَنِىٓ ءَأَشْكُرُ أَمْ أَكْفُرُ ۖ

ഞാന്‍ നന്ദികാണിക്കുമോ, അതല്ല നന്ദികേട് കാണിക്കുമോ എന്ന് എന്നെ പരീക്ഷിക്കുവാനായി എന്‍റെ രക്ഷിതാവ് എനിക്ക് നല്‍കിയ അനുഗ്രഹത്തില്‍പെട്ടതാകുന്നു ഇത്‌. (ഖു൪ആന്‍:27/40)

എന്നാൽ ഭൂമിയിൽ അഹങ്കാരവും ഗർവും ഉന്നതഭാവവും കാണിക്കുന്നവരുടെ അവസ്ഥ ഇതിൽ നിന്നും തികച്ചും വിഭിന്നമാണ്. അവർക്ക് വലിയ അനുഗ്രഹങ്ങൾ ലഭിക്കുമ്പോൾ അത് അവരുടെ അഹങ്കാരവും ധിക്കാരവും വർദ്ധിപ്പിക്കുകയാണ് ചെയ്യുക. ശക്തരായ ഒരു സംഘത്തിന് പോലും താങ്ങാൻ കഴിയാത്തത്ര ഖജനാവുകളുടെ താക്കോലുകൾ അല്ലാഹു ഖാറൂനിന് നൽകിയപ്പോൾ അവൻ പറഞ്ഞതുപോലെ:

إِنَّمَآ أُوتِيتُهُۥ عَلَىٰ عِلْمٍ عِندِىٓ

എന്‍റെ കൈവശമുള്ള വിദ്യകൊണ്ട് മാത്രമാണ് എനിക്കിതു ലഭിച്ചത്‌. (ഖു൪ആന്‍:28/78)

{എന്നാല്‍ എന്‍റെ രക്ഷിതാവിന്‍റെ വാഗ്ദത്ത സമയം വന്നാല്‍} അതായത്: യഅ്ജൂജ്-മഅ്ജൂജ് ജനത പുറത്തുവരാനുള്ള സമയം എത്തിയാൽ, {അവൻ അതിനെ ആക്കും} അതായത്: സുദൃഢവും ശക്തവുമായി നിർമ്മിക്കപ്പെട്ട ആ മതിൽക്കെട്ടിനെ {തകർത്തുതരിപ്പണമാക്കും} അതായത്: അത് തകരുകയും ഭൂമിയോട് ഒപ്പമായി സമനിരപ്പാക്കപ്പെടുകയും ചെയ്യും. {എന്‍റെ രക്ഷിതാവിന്‍റെ വാഗ്ദാനം യാഥാര്‍ത്ഥ്യമാകുന്നു}.

وَتَرَكْنَا بَعْضَهُمْ يَوْمَئِذٍ يَمُوجُ فِى بَعْضٍ ۖ …

(അന്ന്‌) അവരില്‍ ചിലര്‍ മറ്റുചിലരുടെ മേല്‍ തിരമാലകള്‍ പോലെ തള്ളിക്കയറുന്ന രൂപത്തില്‍ നാം വിട്ടേക്കുന്നതാണ്‌ ….(ഖു൪ആന്‍:18/99)

ഇതിലെ ‘സർവ്വനാമം’ യഅ്ജൂജ്-മഅ്ജൂജ് ജനതയിലേക്കാണ് മടങ്ങുന്നത് എന്നതിന് സാധ്യതയുണ്ട്. അതായത്, അവർ ജനങ്ങളിലേക്ക് പുറപ്പെടുന്ന സമയത്ത് – അവരുടെ ആധിക്യം കൊണ്ടും ഭൂമി മുഴുവൻ അവർ വ്യാപിക്കുന്നത് കൊണ്ടും – അവർ പരസ്പരം തിരമാലകളെപ്പോലെ ഇരച്ചുകയറും (കൂട്ടിമുട്ടും). അല്ലാഹു പറഞ്ഞതുപോലെ:

حَتَّىٰٓ إِذَا فُتِحَتْ يَأْجُوجُ وَمَأْجُوجُ وَهُم مِّن كُلِّ حَدَبٍ يَنسِلُونَ

അങ്ങനെ യഅ്ജൂജ് – മഅ്ജൂജ് ജനവിഭാഗങ്ങള്‍ തുറന്നുവിടപ്പെടുകയും, അവര്‍ എല്ലാ കുന്നുകളില്‍ നിന്നും കുതിച്ചിറങ്ങി വരികയും. (ഖു൪ആന്‍:21/96)

അല്ലെങ്കിൽ, ആ ‘സർവ്വനാമം’ അന്ത്യനാളിലെ സൃഷ്ടികളിലേക്ക് മടങ്ങുന്നതാകാനും സാധ്യതയുണ്ട്. അതായത്, ആ ദിവസം അവർ ഒത്തുകൂടുകയും അവരുടെ എണ്ണം വർദ്ധിക്കുകയും ചെയ്യും; അന്നുണ്ടാകുന്ന ഭയാനകമായ അവസ്ഥകൾ കാരണവും വലിയ ഭൂകമ്പങ്ങൾ കാരണവും അവർ പരസ്പരം തിരമാലകളെപ്പോലെ ഉലഞ്ഞുലയും (തിരക്കൂട്ടും). ഇതിന് തെളിവ് തൊട്ടുപിന്നാലെ വരുന്ന അല്ലാഹുവിന്റെ ഈ വചനമാണ്:

….. وَنُفِخَ فِى ٱلصُّورِ فَجَمَعْنَٰهُمْ جَمْعًا

…. കാഹളത്തില്‍ ഊതപ്പെടുകയും അപ്പോള്‍ നാം അവരെ ഒന്നിച്ച് ഒരുമിച്ചുകൂട്ടുകയും ചെയ്യും. (ഖു൪ആന്‍:18/99)

അതായത്: ഇസ്രാഫീൽ عَلَيْهِ السَّلَامُ കാഹളത്തിൽ ഊതുമ്പോൾ, അല്ലാഹു ആത്മാക്കളെ ശരീരങ്ങളിലേക്ക് മടക്കിനൽകും. പിന്നീട് വിചാരണയ്ക്കായി മുൻഗാമികളും പിൻഗാമികളും, സത്യനിഷേധികളും സത്യവിശ്വാസികളും ഉൾപ്പെടെ അവരെല്ലാവരെയും അന്ത്യനാളിന്റെ ഒരുമിച്ചു കൂട്ടൽ കേന്ദ്രത്തിൽ (മഹ്ശറയിൽ) ഹാജരാക്കുകയും ഒരുമിച്ച് കൂട്ടുകയും ചെയ്യും; അവർ ചോദ്യം ചെയ്യപ്പെടുന്നതിനും, വിചാരണ ചെയ്യപ്പെടുന്നതിനും, അവരുടെ കർമ്മങ്ങൾക്ക് അനുസരിച്ചുള്ള പ്രതിഫലം നൽകപ്പെടുന്നതിനും വേണ്ടി.

 

തഫ്സീറുസ്സഅ്ദി

 

www.kanzululoom.com