മരണപ്പെട്ട വ്യക്തിക്ക് മേലോട്ട് പിതാവോ (പിതാവ്, പിതാമഹൻ), താഴോട്ട് സന്താനങ്ങളോ (മകൻ, മകൾ, മകന്റെ മക്കൾ) ഇല്ലാത്ത അവസ്ഥയ്ക്കാണ് ‘കലാലത്ത്’ എന്ന് പറയുന്നത്. അതായത്, മേലോട്ടുള്ള വേരുകളോ താഴോട്ടുള്ള ശാഖകളോ ഇല്ലാതെ, കേവലം വശങ്ങളിലുള്ള ബന്ധുക്കൾ (സഹോദരങ്ങൾ മാത്രം) ബാക്കിയാകുന്ന അവസ്ഥയാണിത്.
കലാലത്തിന്റെ സ്വത്തവകാശ വിധികൾ
മരണപ്പെട്ടയാൾ കലാലത്താണെങ്കിൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ സ്വത്ത് എപ്രകാരമാണ് വീതിക്കേണ്ടതെന്ന് സൂറ: നിസാഅ് ലെ 12, 176 ആയത്തുകളിൽ അല്ലാഹു വ്യക്തമായി വിവരിക്കുന്നുണ്ട്:
സൂറ: നിസാഅ് 12
وَإِن كَانَ رَجُلٌ يُورَثُ كَلَٰلَةً أَوِ ٱمْرَأَةٌ وَلَهُۥٓ أَخٌ أَوْ أُخْتٌ فَلِكُلِّ وَٰحِدٍ مِّنْهُمَا ٱلسُّدُسُ ۚ فَإِن كَانُوٓا۟ أَكْثَرَ مِن ذَٰلِكَ فَهُمْ شُرَكَآءُ فِى ٱلثُّلُثِ ۚ مِنۢ بَعْدِ وَصِيَّةٍ يُوصَىٰ بِهَآ أَوْ دَيْنٍ غَيْرَ مُضَآرٍّ ۚ وَصِيَّةً مِّنَ ٱللَّهِ ۗ وَٱللَّهُ عَلِيمٌ حَلِيمٌ
അനന്തരമെടുക്കുന്ന പുരുഷനോ സ്ത്രീയോ പിതാവും മക്കളുമില്ലാത്ത ആളായിരിക്കുകയും, അയാള്ക്ക് (മാതാവൊത്ത) ഒരു സഹോദരനോ സഹോദരിയോ ഉണ്ടായിരിക്കുകയും ചെയ്താല് അവരില് (ആ സഹോദര സഹോദരിമാരില്) ഓരോരുത്തര്ക്കും ആറില് ഒരംശം ലഭിക്കുന്നതാണ്. ഇനി അവര് അതിലധികം പേരുണ്ടെങ്കില് അവര് മൂന്നിലൊന്നില് സമാവകാശികളായിരിക്കും. ദ്രോഹകരമല്ലാത്ത വസ്വിയ്യത്തോ കടമോ ഉണ്ടെങ്കില് അതൊഴിച്ചാണിത്. അല്ലാഹുവിങ്കല് നിന്നുള്ള നിര്ദേശമത്രെ ഇത്. അല്ലാഹു സര്വ്വജ്ഞനും സഹനശീലനുമാകുന്നു. (ഖുർആൻ:4/12)
ഈ ആയത്ത് മാതാവൊത്ത സഹോദരങ്ങളുടെ അനന്തരാവകാശ ഓഹരി വിശദീകരിക്കുന്നതിനാണ് വന്നിട്ടുള്ളത്.
ഒരാള് മരണപ്പെടുമ്പോള് അയാളുടെ പിതാവോ മക്കളോ ജീവിച്ചിരിപ്പില്ലെങ്കില് അയാളെപ്പറ്റി – كَلاَلَةً (കലാലത്ത്) എന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. അകന്ന കുടുംബം എന്നുദ്ദേശ്യം. ഇങ്ങിനെ വരുമ്പോള് അയാളുടെ ഉമ്മയൊത്ത ഒരു സഹോദരനോ സഹോദരിയോ ഉണ്ടെങ്കില് അവര്ക്ക് ആറിലൊന്ന് അവകാശമുണ്ട്. ഇവര് ഒന്നിലധികം പേരുണ്ടെങ്കില് എല്ലാവര്ക്കും കൂടി മൂന്നിലൊന്നും ലഭിക്കും. ഇവരെ സംബന്ധിച്ചേടത്തോളം ആണിനും പെണ്ണിനും ഒരേ സ്ഥാനമാണുള്ളത്. അവരുടെ ഓഹരി അവര്ക്ക് സമമായി ഭാഗിക്കാം.
‘കലാലത്തി’ന്റെ രൂപത്തിലേ മാതാവ് മാത്രം ഒത്ത സഹോദര സഹോദരികള്ക്ക് അവകാശം നിശ്ചയിക്കപ്പെട്ടിട്ടുള്ളൂ. ഈ സഹോദരങ്ങളെപ്പറ്റി അവര് ഉമ്മയൊത്തവരായിരിക്കണമെന്ന് ഇവിടെ വ്യക്തമാക്കപ്പെട്ടിട്ടില്ല. എങ്കിലും താഴെ 176-ാം വചനത്തില് ‘കലാലത്തി’നെപ്പറ്റി വീണ്ടും പ്രസ്താവിക്കുന്നുണ്ട്. സഹോദരസഹോദരികളുടെ അവകാശം പെണ്മക്കളുടെ അവകാശം പോലെത്തന്നെയാണെന്ന് അവിടെ വ്യക്തമാ ക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. അപ്പോള്, അത് ‘അസ്വബഃ’ക്കാരായി വരുന്ന സഹോദര സഹോദരികളെ – മാതാവും പിതാവും ഒത്തവരെയോ, പിതാവ് ഒത്തവരെയോ – മാത്രം ഉദ്ദേശിച്ചായിരിക്കുവാനേ തരമുള്ളൂ. അതിനാല്, ഇവിടെ പറഞ്ഞ സഹോദര സഹോദരികളെ കൊണ്ടുദ്ദേശ്യം ഉമ്മമാത്രം ഒത്തവരായിരിക്കുമെന്ന് വ്യക്തമാകുന്നു. ഈ കാര്യത്തില് ക്വുര്ആന് വ്യാഖ്യാതാക്കള്ക്കിടയില് ഭിന്നാഭിപ്രായമില്ല. (അമാനിതഫ്സീര്)
അല്ലാമ അൽ-അമീൻ അശ്ശങ്കീത്വീ رحمه الله പറഞ്ഞു: ഈ ആയത്തിൽ ‘സഹോദരങ്ങൾ’ എന്നതുകൊണ്ട് ഉദ്ദേശിക്കുന്നത്: അവരിൽ ഒരാൾ മാത്രമാണെങ്കിൽ ആറിലൊന്ന് (1/6) പങ്ക് ലഭിക്കുകയും, ഒന്നിൽ കൂടുതലുണ്ടെങ്കിൽ അവർ മൂന്നിലൊന്നിൽ (1/3) തുല്യമായി പങ്കാളികളാവുകയും ചെയ്യുന്നവരെക്കുറിച്ചാണ്. ഇതിൽ ആണും പെണ്ണും ഒരുപോലെയാണ്; അവർ മാതാവ് വഴിയുള്ള സഹോദരങ്ങളാണ്. ഇതിനുള്ള തെളിവ് എന്തെന്നാൽ: മാതാപിതാക്കളൊത്ത അല്ലെങ്കിൽ പിതാവ് വഴിയുള്ള സഹോദരങ്ങൾ, അവരിൽ ഒരാൾ മാത്രമാകുമ്പോൾ മുഴുവൻ സ്വത്തും അനന്തരമെടുക്കുമെന്നും, അവർ ഒരുമിച്ചുകൂടുമ്പോൾ ആണിന് പെണ്ണിന്റെ രണ്ടിരട്ടി എന്ന തോതിൽ മുഴുവൻ സ്വത്തും അനന്തരമെടുക്കുമെന്നും അല്ലാഹു വ്യക്തമാക്കിയതാണ്.
അവരിൽ ഒരാൾ മാത്രമുള്ളതിനെ കുറിച്ച് അല്ലാഹു പറഞ്ഞു:
وَهُوَ يَرِثُهَآ إِن لَّمْ يَكُن لَّهَا وَلَدٌ
ഇനി (സഹോദരി മരിക്കുകയും) അവള്ക്ക് സന്താനമില്ലാതിരിക്കുകയുമാണെങ്കില് സഹോദരന് അവളുടെ (പൂര്ണ്ണ) അവകാശിയായിരിക്കും. (ഖു൪ആന് :4/176)
അവർ ഒരു സംഘമാകുന്നതിനെക്കുറിച്ച് അല്ലാഹു പറഞ്ഞു:
وَإِن كَانُوٓا۟ إِخْوَةً رِّجَالًا وَنِسَآءً فَلِلذَّكَرِ مِثْلُ حَظِّ ٱلْأُنثَيَيْنِ ۗ
ഇനി സഹോദരന്മാരും സഹോദരിമാരും കൂടിയാണുള്ളതെങ്കില്, ആണിന് രണ്ട് പെണ്ണിന്റെതിന് തുല്യമായ ഓഹരിയാണുള്ളത്. (ഖു൪ആന് :4/176)
പിതാവ് വഴിയുള്ള ഈ സഹോദരങ്ങളുടെ കാര്യത്തിൽ പണ്ഡിതന്മാർ ഏകോപിച്ച അഭിപ്രായത്തിലാണ് ഉള്ളത്; അവർ മാതാപിതാക്കളൊത്ത സഹോദരങ്ങളായാലും, പിതാവ് വഴി മാത്രം ഒന്നായ സഹോദരങ്ങളായാലും (ഇരു കൂട്ടർക്കും പെൺമക്കളോടൊപ്പം തഅ്സ്വീബ് ആയി അനന്തരാവകാശം ലഭിക്കും എന്ന കാര്യത്തിൽ)
അതുപോലെ തന്നെ താഴെ കൊടുക്കുന്ന വചനത്തിന്റെ കാര്യത്തിലും പണ്ഡിതന്മാർ ഏകോപിച്ച അഭിപ്രായത്തിലാണ് ഉള്ളത്; മാതാവ് വഴിയുള്ള സഹോദരങ്ങളെക്കുറിച്ചാണ് അവതരിച്ചിട്ടുള്ളത് എന്ന കാര്യത്തിൽ
وَإِن كَانَ رَجُلٌ يُورَثُ كَلَٰلَةً
അനന്തരമെടുക്കുന്ന പുരുഷനോ സ്ത്രീയോ പിതാവും മക്കളുമില്ലാത്ത ആളായിരിക്കുകയും, (ഖു൪ആന് :4/12)
സഅദ് ബ്ന് അബീ വഖാസ് رضي الله عنه ഈ ആയത്ത് ഓതിയിരുന്നത്: “അവന് ഒരു സഹോദരനോ സഹോദരിയോ ഉമ്മ വഴിയിൽ നിന്നായുണ്ടെങ്കിൽ” എന്നായിരുന്നു.
യഥാർത്ഥത്തിൽ ‘കലാലഃ’ (كلالة) കൊണ്ട് ഉദ്ദേശിക്കുന്നത്, പിതാവ് തുടങ്ങിയ ഉപരിവഴികളോ (الأصول) മക്കൾ തുടങ്ങിയ അധോവഴികളോ (الفروع) ഇല്ലാത്ത അവസ്ഥയ്ക്കാണ്;
കവി പാടിയതുപോലെ:
അവർ നിന്നോട് ‘കലാലത്ത്’ എന്നതിനെക്കുറിച്ച് ചോദിക്കുന്നു …
അത് തീർച്ചയായും വംശപരമ്പര മുറിഞ്ഞുപോകുന്ന അവസ്ഥയാണ് …
പിതാവോ സന്താനങ്ങളോ ബാക്കിയില്ല …
അങ്ങനെ മക്കളും പിതാമഹന്മാരും ഇല്ലാതെ മുറിഞ്ഞുപോയിരിക്കുന്നു …
ഇത് അബൂബക്കർ സ്വിദ്ദീഖ് رضي الله عنه വിന്റെയും ഭൂരിപക്ഷം സ്വഹാബികളുടെയും അഭിപ്രായമാണ്; ഇൻഷാ അല്ലാഹ്, ഇതാണ് ശരിയായ കാര്യവും .
നീ അറിഞ്ഞിരിക്കുക: ‘കലാലഃ’ എന്ന പദം താഴെ പറയുന്ന അർത്ഥങ്ങളിൽ പ്രയോഗിക്കപ്പെടാറുണ്ട്:
1.രക്തബന്ധത്തിൽ: മാതാപിതാക്കളുടെയോ മക്കളുടെയോ വഴിയിലൂടെയല്ലാതെ ഉള്ള രക്തബന്ധമുള്ളവർക്ക് (ഉദാഹരണത്തിന് സഹോദരങ്ങൾ, അമ്മാവന്മാർ തുടങ്ങിയവർ).
2.മരണപ്പെട്ട വ്യക്തിയിൽ: മാതാപിതാക്കളെയോ മക്കളെയോ അനന്തരാവകാശികളായി ബാക്കിവെക്കാതെ മരണപ്പെട്ട ആൾക്ക്.
3.അനന്തരാവകാശിയിൽ: മരണപ്പെട്ടയാളുടെ പിതാവോ മകനോ അല്ലാത്ത അനന്തരാവകാശിക്ക്.
4.അനന്തരാവകാശ സ്വത്തിൽ: മാതാപിതാക്കളോ മക്കളോ ഇല്ലാത്ത ആളിൽ നിന്ന് അനന്തരമായി ലഭിക്കുന്ന സ്വത്തിന് (എന്നാൽ ഇത് അത്ര പ്രചാരത്തിലില്ലാത്ത പ്രയോഗമാണ്). [أضواء البيان” (1/ 228)]
സൂറ: നിസാഅ് 176
يَسْتَفْتُونَكَ قُلِ ٱللَّهُ يُفْتِيكُمْ فِى ٱلْكَلَٰلَةِ ۚ إِنِ ٱمْرُؤٌا۟ هَلَكَ لَيْسَ لَهُۥ وَلَدٌ وَلَهُۥٓ أُخْتٌ فَلَهَا نِصْفُ مَا تَرَكَ ۚ وَهُوَ يَرِثُهَآ إِن لَّمْ يَكُن لَّهَا وَلَدٌ ۚ فَإِن كَانَتَا ٱثْنَتَيْنِ فَلَهُمَا ٱلثُّلُثَانِ مِمَّا تَرَكَ ۚ وَإِن كَانُوٓا۟ إِخْوَةً رِّجَالًا وَنِسَآءً فَلِلذَّكَرِ مِثْلُ حَظِّ ٱلْأُنثَيَيْنِ ۗ يُبَيِّنُ ٱللَّهُ لَكُمْ أَن تَضِلُّوا۟ ۗ وَٱللَّهُ بِكُلِّ شَىْءٍ عَلِيمُۢ
(നബിയേ,) അവര് നിന്നോട് മതവിധി അന്വേഷിക്കുന്നു. പറയുക: കലാലത്തിന്റെ പ്രശ്നത്തില് അല്ലാഹു നിങ്ങള്ക്കിതാ മതവിധി പറഞ്ഞുതരുന്നു. അതായത് ഒരാള് മരിച്ചു; അയാള്ക്ക് സന്താനമില്ല; ഒരു സഹോദരിയുണ്ട്. എങ്കില് അയാള് വിട്ടേച്ചു പോയതിന്റെ പകുതി അവള്ക്കുള്ളതാണ്. ഇനി (സഹോദരി മരിക്കുകയും) അവള്ക്ക് സന്താനമില്ലാതിരിക്കുകയുമാണെങ്കില് സഹോദരന് അവളുടെ (പൂര്ണ്ണ) അവകാശിയായിരിക്കും. ഇനി രണ്ട് സഹോദരികളാണുള്ളതെങ്കില്, അവന് (സഹോദരന്) വിട്ടേച്ചുപോയ സ്വത്തിന്റെ മൂന്നില് രണ്ടു ഭാഗം അവര്ക്കുള്ളതാണ്. ഇനി സഹോദരന്മാരും സഹോദരിമാരും കൂടിയാണുള്ളതെങ്കില്, ആണിന് രണ്ട് പെണ്ണിന്റെതിന് തുല്യമായ ഓഹരിയാണുള്ളത്. നിങ്ങള് പിഴച്ച് പോകുമെന്ന് കരുതി അല്ലാഹു നിങ്ങള്ക്ക് കാര്യങ്ങള് വിവരിച്ചുതരുന്നു. അല്ലാഹു ഏത് കാര്യത്തെപ്പറ്റിയും അറിവുള്ളവനാകുന്നു.
عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْمُنْكَدِرِ، قَالَ سَمِعْتُ جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ دَخَلَ عَلَىَّ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم وَأَنَا مَرِيضٌ فَتَوَضَّأَ فَصَبَّ عَلَىَّ أَوْ قَالَ صُبُّوا عَلَيْهِ فَعَقَلْتُ فَقُلْتُ لاَ يَرِثُنِي إِلاَّ كَلاَلَةٌ، فَكَيْفَ الْمِيرَاثُ فَنَزَلَتْ آيَةُ الْفَرَائِضِ.
മുഹമ്മദ് ബ്നുല് മുന്ക്വദിര് رحمه الله പറയുന്നു: ജാബിറുബ്നു അബ്ദില്ലാ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ പറയുന്നതായി ഞാൻ കേട്ടു: ഞാൻ രോഗിയായിരിക്കെ നബി ﷺ എന്നെ സന്ദർശിക്കാൻ എന്റെ അടുക്കൽ വന്നു. അവിടുന്ന് വുളൂഅ് ചെയ്യുകയും ആ വെള്ളം എന്റെ മേൽ ഒഴിക്കുകയും (അല്ലെങ്കിൽ അവിടുന്ന് പറഞ്ഞു: ‘അദ്ദേഹത്തിന്റെ മേൽ ഒഴിക്കൂ’) ചെയ്തു. അങ്ങനെ എനിക്ക് ബോധം തിരികെ വന്നു. അപ്പോൾ ഞാൻ ചോദിച്ചു: ‘അല്ലാഹുവിന്റെ പ്രവാചകരേ! ‘എനിക്ക് ‘കലാലത്താ’യിട്ടല്ലാതെ അനന്തരവകാശമെടുക്കാന് ആളില്ല. അപ്പോൾ എങ്ങനെയാണ് സ്വത്ത് വീതിക്കേണ്ടത്?’ അപ്പോഴാണ് അനന്തരാവകാശ നിയമത്തിന്റെ ആയത്ത് (4/176) അവതരിച്ചത്. (ബുഖാരി:5676)
അയാള്ക്ക് -മരണമടഞ്ഞ ആള്ക്ക്- ഒരു സഹോദരിയുണ്ടായിരുന്നാല് അവള്ക്ക് പകുതി സ്വത്തുണ്ടായിരിക്കും (وَلَهُ أُخْتٌ فَلَهَا نِصْفُ مَا تَرَكَ) എന്നാണ് അല്ലാഹു പറയുന്നത്. സഹോദരിയോടൊപ്പം മരണപ്പെട്ട ആളുടെ പിതാവ് കൂടി ഉണ്ടായിരുന്നാല് അവള്ക്ക് പകുതി ലഭിക്കുകയില്ലെന്ന് മാത്രമല്ല, അനന്തരാവകാശമായി ഒന്നും തന്നെ ലഭിക്കുകയുമില്ല. ഇതില് തര്ക്കമില്ലാത്തതാകുന്നു. എന്നിരിക്കെ, കലാലത്തിന്റെ ഉപാധിയായി സന്താനമില്ലാതിരിക്കുക എന്ന് മാത്രമേ ഇവിടെ പറയപ്പെട്ടിട്ടുള്ളുവെങ്കിലും പിതാവില്ലാതിരിക്കുക കൂടിവേതുണ്ടെന്ന് -പ്രത്യേകം പറയാതെത്തന്നെ- മനസ്സിലാക്കാവുന്നതാണ്. (അമാനി തഫ്സീര്)
ഈ സൂക്തം മാതാവ് വഴി മാത്രമല്ലാത്ത സഹോദരങ്ങളുടെ – അതായത് പൂർണ്ണ സഹോദരങ്ങളുടെ അല്ലെങ്കിൽ പിതാവ് വഴി മാത്രമുള്ള സഹോദരങ്ങളുടെ – അനന്തരാവകാശം വിശദീകരിക്കുന്നതിലാണ് വന്നിട്ടുള്ളത്. അതിനാൽ, ഒരാൾ മരണപ്പെടുകയും അയാൾ ‘കലാലത്ത്’ ആയി അനന്തരാവകാശം എടുക്കപ്പെടുകയും ചെയ്താൽ – അതായത് അയാൾക്ക് പിതാവോ മക്കളോ ഇല്ല എങ്കിൽ:
1.അയാൾക്ക് ഒരു പൂർണ്ണ സഹോദരിയോ പിതാവ് വഴിയുള്ള സഹോദരിയോ മാത്രമാണ് ഉള്ളതെങ്കിൽ: അവൾക്ക് പകുതി (1/2) ലഭിക്കും.
2.ഇനി അയാൾക്ക് രണ്ടോ അതിലധികമോ സഹോദരിമാർ ഉണ്ടെങ്കിൽ: അവർക്ക് മൂന്നിൽ രണ്ട് (2/3) ലഭിക്കും.
ഇനി അയാൾക്ക് മാതാപിതാക്കളൊത്ത ഒരു സഹോദരനോ അല്ലെങ്കിൽ പിതാവൊത്ത ഒരു സഹോദരനോ ആണ് ഉള്ളതെങ്കിൽ, അവന് മുഴുവൻ സ്വത്തും ലഭിക്കും.
ഇനി അയാൾക്ക് ആണും പെണ്ണുമായ സഹോദരങ്ങളാണ് ഉള്ളതെങ്കിൽ, ‘ആണിന് രണ്ട് പെണ്ണിന്റെ ഓഹരി’ എന്ന അനുപാതത്തിൽ അവർ സ്വത്ത് വീതിച്ചെടുക്കണം.
قال ابن المنذر رحمه الله: وأجمعوا أن مراد الله عز وجل في الآية التي في أول سورة النساء: الإخوة من الأم، وبالتي في آخرها: من الأب والأم.
ഇബ്നുൽ മുൻദിർ رحمه الله പറഞ്ഞു: സൂറ: നിസാഅ് ലെ ആരംഭത്തിലുള്ള ആയത്തിൽ (12) അല്ലാഹു ഉദ്ദേശിച്ചത് മാതാവ് വഴിയുള്ള സഹോദരങ്ങളെയാണ് എന്നും, സൂറത്തിന്റെ അവസാനത്തിലുള്ള ആയത്തിൽ (176) ഉദ്ദേശിച്ചത് ഉമ്മയും ഉപ്പയും ഒത്ത അല്ലെങ്കിൽ പിതാവ് വഴിയുള്ള സഹോദരങ്ങളെയാണ് എന്നും പണ്ഡിതന്മാർ ഏകോപിച്ചിരിക്കുന്നു.
അതുപോലെ തന്നെ, മരണപ്പെട്ടയാളുടെ നേരിട്ടുള്ള മക്കൾ – അത് ആൺകുട്ടിയാകട്ടെ പെൺകുട്ടിയാകട്ടെ – ജീവിച്ചിരിപ്പുണ്ടെങ്കിൽ, മാതാവ് വഴിയുള്ള സഹോദരങ്ങൾക്ക് യാതൊരു അനന്തരാവകാശവും ലഭിക്കുകയില്ലെന്ന കാര്യത്തിലും പണ്ഡിതന്മാർ ഏകോപിച്ചിരിക്കുന്നു.
അതുപോലെ തന്നെ, പിതാവോ അല്ലെങ്കിൽ മുകളിലോട്ട് പിതാമഹനോ ജീവിച്ചിരിപ്പുണ്ടെങ്കിൽ, മാതാവ് വഴിയുള്ള സഹോദരങ്ങൾക്ക് യാതൊരു അനന്തരാവകാശവും ലഭിക്കുകയില്ലെന്ന കാര്യത്തിലും പണ്ഡിതന്മാർ ഏകോപിച്ചിരിക്കുന്നു.
എന്നാൽ, മാതാവ് വഴിയുള്ള സഹോദരങ്ങളെ തടയുന്നവരായി മേൽ പരാമർശിച്ചവരിൽ ആരെയും തന്നെ മരണപ്പെട്ടയാൾ ബാക്കിവെച്ചിട്ടില്ല എങ്കിൽ:
1.ഇനി അയാൾ ബാക്കിവെച്ചത് മാതാവ് വഴി മാത്രമുള്ള ഒരു സഹോദരനെയോ സഹോദരിയെയോ ആണെങ്കിൽ: അവന് അല്ലെങ്കിൽ അവൾക്ക് അല്ലാഹു നിശ്ചയിച്ച ഓഹരിയായി ആറിലൊന്ന് (1/6) ലഭിക്കും.
2.ഇനി അയാൾ തന്റെ മാതാവ് വഴി മാത്രമുള്ള ഒരു സഹോദരനെയും സഹോദരിയെയും (അതായത് ഒന്നിൽ കൂടുതൽ പേരെ) ബാക്കിവെച്ചിട്ടുണ്ടെങ്കിൽ: മൂന്നിലൊന്ന് (1/3) സ്വത്ത് അവർ ഇരുവരും സമമായി വീതിച്ചെടുക്കേണ്ടതാണ്; ഇതിൽ ആണിന് പെണ്ണിനേക്കാൾ യാതൊരു മുൻഗണനയുമില്ല (ഇരുവരും തുല്യ പങ്കാളികളാണ്)…”
അതുപോലെ തന്നെ, മരണപ്പെട്ടയാൾക്ക് ഉമ്മയും ഉപ്പയും ഒത്ത സഹോദരന്മാരോ സഹോദരിമാരോ ഇല്ലാത്ത സാഹചര്യത്തിൽ, പിതാവ് വഴിയുള്ള സഹോദരന്മാരും സഹോദരിമാരും അവരുടെ സ്ഥാനത്ത് നിൽക്കുമെന്ന കാര്യത്തിലും പണ്ഡിതന്മാർ ഏകോപിച്ചിരിക്കുന്നു അവരിലെ പുരുഷൻമാര് ഇവരുടെ പുരുഷൻമാരെ പോലെയും, അവരിലെ സ്ത്രീകൾ ഇവരുടെ സ്ത്രീകളെ പോലെയുമാണ് അനന്തരാവകാശം വീതിക്കപ്പെടുക.
അല്ലാമ അൽ-അമീൻ അശ്ശങ്കീത്വീ رحمه الله പറഞ്ഞു: രണ്ട് സഹോദരിമാർക്ക് മൂന്നിൽ രണ്ട് (2/3) ഭാഗമാണ് അനന്തരാവകാശമായി ലഭിക്കുക എന്ന് വിശുദ്ധ ഖുർആൻ 4/176-ാം സൂക്തത്തിൽ വ്യക്തമായി പ്രസ്താവിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഇവിടെ സഹോദരിമാർ എന്നത് കൊണ്ട് ഉദ്ദേശിക്കുന്നത് ഉമ്മയൊത്തവരല്ലാത്ത (അതായത് മാതാവും പിതാവും ഒത്തതോ അല്ലെങ്കിൽ പിതാവ് വഴിയുള്ള സഹോദരിമാരെയോ ആണ്) എന്ന കാര്യത്തിൽ പണ്ഡിതന്മാർക്കിടയിൽ ഐക്യകണ്ഠമായ അഭിപ്രായമുണ്ട്. [أضواء البيان (1/ 324)]
وَلَد എന്ന പ്രയോഗം
إِنِ ٱمْرُؤٌا۟ هَلَكَ لَيْسَ لَهُۥ وَلَدٌ وَلَهُۥٓ أُخْتٌ فَلَهَا نِصْفُ مَا تَرَكَ
അതായത് ഒരാള് മരിച്ചു; അയാള്ക്ക് സന്താനമില്ല; ഒരു സഹോദരിയുണ്ട്. എങ്കില് അയാള് വിട്ടേച്ചു പോയതിന്റെ പകുതി അവള്ക്കുള്ളതാണ്. (ഖു൪ആന്:4/176)
അറബി ഭാഷയിലും ഖുർആനിക പ്രയോഗത്തിലും وَلَد (വലദ്) എന്നാൽ ആൺകുട്ടിയും (ذَكَر) പെൺകുട്ടിയും (أُنْثَى) ഒരുപോലെ ഉൾപ്പെടുന്ന പദമാണ്. ഈ അർത്ഥം വെച്ച് ഈ ആയത്ത് പ്രകാരം, മരണപ്പെട്ടയാൾക്ക് ഒരു മകളാണ് ഉള്ളതെങ്കിലും, അവിടെ സഹോദരിക്ക് യാതൊരു ഓഹരിയും ലഭിക്കുകയില്ലെന്ന് ഇബ്നു അബ്ബാസ് رضى الله عنه മനസ്സിലാക്കി. കാരണം, സഹോദരിക്ക് അനന്തരാവകാശം ലഭിക്കുന്നതിനുള്ള നിബന്ധന ‘വലദ്’ (കുട്ടി) ഇല്ലായിരിക്കുക എന്നതാണ്; ഈ ‘വലദ്’ എന്ന പദം ആൺകുട്ടിക്കും പെൺകുട്ടിക്കും ഒരുപോലെ ബാധകവുമാണ്.
എന്നാൽ ഭൂരിപക്ഷം പണ്ഡിതന്മാരും ഈ വിഷയത്തിൽ ഇബ്നു അബ്ബാസ് رضى الله عنه വിനോട് വിയോജിക്കുകയാണ് ചെയ്തത്. അവർ പറഞ്ഞു: ‘പകരം, സഹോദരി തഅ്സ്വീബ് ആയി (العصبة – ബാക്കിവരുന്ന സ്വത്തിന് അവകാശിയായി) അനന്തരാവകാശം നേടുകയും, മകളുടെ ഓഹരി കൊടുത്തു കഴിഞ്ഞുള്ള ബാക്കിയുള്ളത് കൈപ്പറ്റുകയും ചെയ്യും. മരണപ്പെട്ടയാളുടെ മകൾ, മാതാവ് വഴിയുള്ള സഹോദരങ്ങളെ തടയുമെങ്കിലും, മാതാപിതാക്കളൊത്ത സഹോദരങ്ങൾക്ക് അത് തടസ്സമാകില്ല.
ഇമാം ബുഖാരി (റഹിമഹുല്ലാഹ്) തന്റെ സ്വഹീഹിൽ باب مِيرَاثِ الأَخَوَاتِ مَعَ الْبَنَاتِ عَصَبَةً [പെൺമക്കളോടൊപ്പം (മരണപ്പെട്ടയാളുടെ) സഹോദരിമാർ ‘അസ്വബ:’ (عصبة) ആയി അനന്തരാവകാശം നേടൽ] എന്ന അധ്യായം കൊടുക്കുന്നുണ്ട്. തുടർന്ന് തന്റെ നിവേദന പരമ്പരയോടെ അസ്വദ് رحمه الله വഴി നിവേദനം ചെയ്യുന്നു; അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു:
قضى فينا معاذ بن جبل علي عهد رسول الله صلى الله عليه وسلم النصف للابنة والنصف للأخت .
അല്ലാഹുവിന്റെ റസൂൽ ﷺ യുടെ കാലഘട്ടത്തിൽ മുആദ് ബിൻ ജബൽ رضى الله عنه ഞങ്ങൾക്കിടയിൽ വിധിച്ചു: (സ്വത്തിന്റെ) പകുതി (1/2) മകൾക്കും, പകുതി (1/2) സഹോദരിക്കും.
ഇബ്നു കഥീർ رحمه الله പറഞ്ഞു: ഇബ്നു ജരീറും മറ്റുള്ളവരും ഇബ്നു അബ്ബാസ്, ഇബ്നുസ്സുബൈർ (رضي الله عنهما) എന്നിവരിൽ നിന്ന് ഉദ്ധരിച്ചിട്ടുണ്ട്; മരണപ്പെട്ടയാൾ ഒരു മകളെയും ഒരു സഹോദരിയെയുമാണ് ബാക്കിവെച്ചതെങ്കിൽ സഹോദരിക്ക് യാതൊരു ഓഹരിയും ലഭിക്കുകയില്ലെന്ന് അവർ രണ്ടുപേരും പറയാറുണ്ടായിരുന്നു. കാരണം അല്ലാഹുവിന്റെ ഈ വചനമാണ്:
إِنِ ٱمْرُؤٌا۟ هَلَكَ لَيْسَ لَهُۥ وَلَدٌ وَلَهُۥٓ أُخْتٌ فَلَهَا نِصْفُ مَا تَرَكَ
അതായത് ഒരാള് മരിച്ചു; അയാള്ക്ക് സന്താനമില്ല; ഒരു സഹോദരിയുണ്ട്. എങ്കില് അയാള് വിട്ടേച്ചു പോയതിന്റെ പകുതി അവള്ക്കുള്ളതാണ്. (ഖു൪ആന്:4/176)
അവർ പറഞ്ഞു: അതിനാൽ അയാൾ ഒരു മകളെ ബാക്കിവെച്ചിട്ടുണ്ടെങ്കിൽ അയാൾ ഒരു കുട്ടിയെ ബാക്കിവെച്ചിട്ടുണ്ട്; അതിനാൽ സഹോദരിക്ക് ഒന്നുമില്ല.
എന്നാൽ ഭൂരിപക്ഷം പണ്ഡിതന്മാരും അവർ രണ്ടുപേരോടും (ഇബ്നു അബ്ബാസ്, ഇബ്നുസ്സുബൈർ رضي الله عنهما) ഈ വിഷയത്തിൽ വിയോജിക്കുകയാണ് ചെയ്തത്. അതിനാൽ ഈ പ്രശ്നത്തിൽ (ഒരു മകളും ഒരു സഹോദരിയും മാത്രം ബാക്കിയാകുന്ന സാഹചര്യത്തിൽ) അവർ പറഞ്ഞു: ‘മകൾക്ക് ഖുർആൻ നിശ്ചയിച്ച ഓഹരിയായി പകുതിയും (1/2), സഹോദരിക്ക് തഅ്സ്വീബ് ആയി (ബാക്കിവരുന്ന അവകാശിയായി) മറുപകുതിയും (1/2) ലഭിക്കും.’ ഈ (176-ാം) ആയത്ത് അല്ലാത്ത മറ്റ് തെളിവുകളുടെ (ഹദീസുകളുടെ) അടിസ്ഥാനത്തിലാണ് അവർ ഈ വിധി നൽകിയത്.
ഈ സൂക്തമാകട്ടെ (176-ാം സൂക്തം), ഈ സാഹചര്യത്തിൽ (അതായത് കുട്ടിയോ മാതാപിതാക്കളോ ഇല്ലാത്ത അവസ്ഥയിൽ) അവൾക്ക് (സഹോദരിക്ക്) നിർബന്ധിത ഓഹരി നിശ്ചയിച്ചു നൽകണമെന്നാണ് വ്യക്തമായി പ്രസ്താവിച്ചിട്ടുള്ളത്.
തഅ്സ്വീബ് വഴി (ബാക്കിവരുന്ന സ്വത്തിന്റെ അവകാശിയായി) സഹോദരി അനന്തരാവകാശം നേടുന്നതിനെക്കുറിച്ചുള്ള തെളിവ്:
عَنْ سُلَيْمَانَ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنِ الأَسْوَدِ، قَالَ قَضَى فِينَا مُعَاذُ بْنُ جَبَلٍ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم النِّصْفُ لِلاِبْنَةِ وَالنِّصْفُ لِلأُخْتِ . ثُمَّ قَالَ سُلَيْمَانُ قَضَى فِينَا. وَلَمْ يَذْكُرْ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم.
സുലൈമാൻ, ഇബ്റാഹീം വഴി, നിവേദനം: അസ്വദ് رحمه الله പറഞ്ഞു: “അല്ലാഹുവിന്റെ റസൂൽ ﷺ യുടെ കാലഘട്ടത്തിൽ മുആദ് ബിൻ ജബൽ رضى الله عنه ഞങ്ങൾക്കിടയിൽ വിധിച്ചു: (സ്വത്തിന്റെ) പകുതി മകൾക്കും, പകുതി സഹോദരിക്കും.” പിന്നീട് സുലൈമാൻ പ്രസ്താവിച്ചു: ‘(മുആദ് رضى الله عنه) ഞങ്ങൾക്കിടയിൽ വിധിച്ചു’ എന്നാണ് (അദ്ദേഹം നിവേദനം ചെയ്തത്); അതിൽ ‘അല്ലാഹുവിന്റെ റസൂൽ ﷺ യുടെ കാലത്ത്’ എന്ന് അദ്ദേഹം പരാമർശിച്ചിട്ടില്ല. (ബുഖാരി:6741)
സ്വഹീഹുൽ ബുഖാരിയിൽ വീണ്ടും ഉദ്ധരിക്കുന്നു:
عن هزيل بن شرحبيل قَالَ: سُئِلَ أَبُو مُوسَى عَنِ ابْنَةٍ وَابْنَةِ ابْنٍ وَأُخْتٍ، فَقَالَ لِلاِبْنَةِ النِّصْفُ وَلِلأُخْتِ النِّصْفُ، وَأْتِ ابْنَ مَسْعُودٍ فَسَيُتَابِعُنِي. فَسُئِلَ ابْنُ مَسْعُودٍ وَأُخْبِرَ بِقَوْلِ أَبِي مُوسَى، فَقَالَ لَقَدْ ضَلَلْتُ إِذًا وَمَا أَنَا مِنَ الْمُهْتَدِينَ،، أَقْضِي فِيهَا بِمَا قَضَى النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ” لِلاِبْنَةِ النِّصْفُ، وَلاِبْنَةِ ابْنٍ السُّدُسُ تَكْمِلَةَ الثُّلُثَيْنِ، وَمَا بَقِيَ فَلِلأُخْتِ ” . فَأَتَيْنَا أَبَا مُوسَى فَأَخْبَرْنَاهُ بِقَوْلِ ابْنِ مَسْعُودٍ، فَقَالَ لاَ تَسْأَلُونِي مَا دَامَ هَذَا الْحَبْرُ فِيكُمْ.
ഹുസൈൽ ബിൻ ശുറഹ്ബീൽ رحمه الله പറഞ്ഞു: ഒരു മകൾ, മകന്റെ മകൾ, സഹോദരി എന്നിവരുടെ അനന്തരാവകാശത്തെക്കുറിച്ച് അബൂ മൂസൽ അശ്അരീ رضى الله عنه ചോദിക്കപ്പെട്ടു. അപ്പോൾ അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു: “മകൾക്ക് പകുതിയും (1/2), സഹോദരിക്ക് പകുതിയും (1/2) ലഭിക്കും. നിങ്ങൾ ഇബ്നു മസ്ഊദിന്റെ (رضى الله عنه) അടുക്കൽ ചെല്ലുക, അദ്ദേഹം എന്നെ പിന്തുണയ്ക്കുകയും എന്റെ അഭിപ്രായത്തോട് യോജിക്കുകയും ചെയ്യും”. അങ്ങനെ ഇബ്നു മസ്ഊദ് رضى الله عنه ഇക്കാര്യം ചോദിക്കപ്പെട്ടു, അബൂ മൂസൽ അശ്അരീ رضى الله عنه പറഞ്ഞ മറുപടിയെക്കുറിച്ച് അദ്ദേഹത്തെ അറിയിക്കുകയും ചെയ്തു. അപ്പോൾ അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു: “അപ്രകാരം (അദ്ദേഹം പറഞ്ഞതുപോലെ) ഞാൻ വിധികൽപ്പിക്കുകയാണെങ്കിൽ തീർച്ചയായും ഞാൻ വഴിപിഴച്ചു പോയിരിക്കുന്നു, സന്മാർഗം പ്രാപിച്ചവരിൽ ഞാൻ ഉൾപ്പെടുകയുമില്ല. ഈ വിഷയത്തിൽ നബി ﷺ വിധിച്ചത് പ്രകാരമേ ഞാൻ വിധികൽപ്പിക്കുകയുള്ളൂ: മകൾക്ക് പകുതിയും (1/2), മൂന്നിൽ രണ്ട് (2/3) തികയ്ക്കാൻ വേണ്ടി മകന്റെ മകൾക്ക് ആറിലൊന്നും (1/6) ലഭിക്കും; ബാക്കി വരുന്ന സ്വത്ത് സഹോദരിക്കുള്ളതാണ്.” തുടർന്ന് ഞങ്ങൾ അബൂ മൂസ رضى الله عنه ന്റെ അടുക്കൽ ചെല്ലുകയും ഇബ്നു മസ്ഊദ് رضى الله عنه പറഞ്ഞ വിധി അദ്ദേഹത്തെ അറിയിക്കുകയും ചെയ്തു. അപ്പോൾ അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു: “ഈ മഹാപണ്ഡിതൻ (ഇബ്നു മസ്ഊദ്) നിങ്ങൾക്കിടയിൽ ജീവിച്ചിരിക്കുന്നിടത്തോളം കാലം നിങ്ങളെന്നോട് (ഇത്തരം സങ്കീർണ്ണ വിഷയങ്ങളെക്കുറിച്ച്) ഒന്നും തന്നെ ചോദിക്കരുത്.” [تفسير ابن كثير (2/ 484)]
وقال ابن بطال رحمه الله : أجمعوا على أن الأخوات عصبة البنات ، فيرثن ما فضل عن البنات ، فمن لم يخلف إلا بنتا وأختا، فللبنت النصف ، وللأخت النصف الباقي، على ما في حديث معاذ .
ഇബ്നു ബത്ത്വാൽ رحمه الله പറഞ്ഞു: സഹോദരിമാർ പെൺമക്കളോടൊപ്പം ‘അസ്വബ:’ (عصبة) ആണെന്നും, അതിനാൽ പെൺമക്കളുടെ ഓഹരി കൊടുത്ത ശേഷം ബാക്കിവരുന്നത് അവർക്ക് (സഹോദരിമാർക്ക്) ലഭിക്കുമെന്നും പണ്ഡിതന്മാർ ഏകോപിച്ച് അഭിപ്രായപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. അതിനാൽ, മരണപ്പെട്ടയാൾ ഒരു മകളെയും ഒരു സഹോദരിയെയും മാത്രമാണ് ബാക്കിവെച്ചതെങ്കിൽ, മകൾക്ക് പകുതിയും (1/2), ബാക്കി പകുതി (1/2) സഹോദരിക്കുമാണ് ലഭിക്കുക; മുആദ് رضى الله عنه നിവേദനം ചെയ്ത ഹദീസിൽ വന്നതുപോലെ.
www.kanzululoom.com