ശൈഖുൽ ഇസ്ലാം ഇബ്‌നു തൈമിയ്യ رحمه الله

വിവരണം: അബ്ദുർറസാഖ് ബിൻ അബ്ദുൽ മുഹ്സിൻ അൽ ബദർ حفظه الله

ആമുഖം

ലോകരക്ഷിതാവായ അല്ലാഹുവിനാകുന്നു സർവ്വസ്തുതിയും. ആരാധനക്കർഹനായി അല്ലാഹുവല്ലാതെ മറ്റാരുമില്ലെന്നും, അവൻ ഏകനും പങ്കുകാരില്ലാത്തവനുമാണെന്നും ഞാൻ സാക്ഷ്യപ്പെടുത്തുന്നു. മുഹമ്മദ് നബി അല്ലാഹുവിന്റെ ദാസനും ദൂതനുമാണെന്നും ഞാൻ സാക്ഷ്യപ്പെടുത്തുന്നു. അവിടുത്തെ മേലിലും, അവിടുത്തെ കുടുംബത്തിന്മേലും, അവിടുത്തെ അനുചരന്മാരുടെ മേലിലും അല്ലാഹുവിന്റെ സ്വലാത്തും സലാമും സദാ വർഷിക്കുമാറാകട്ടെ.

അല്ലാഹുവേ, ഞങ്ങളുടെ ആത്മാക്കൾക്ക് നീ തഖ്‌വ (ഭക്തി) നൽകേണമേ, അതിനെ നീ സംസ്കരിക്കേണമേ, അതിനെ സംസ്കരിക്കുന്നവരിൽ ഏറ്റവും ഉത്തമൻ നീയാകുന്നു. നീയാണ് അതിന്റെ രക്ഷാധികാരിയും യജമാനനും. അല്ലാഹുവേ, ഏറ്റവും ഉത്തമമായ സ്വഭാവഗുണങ്ങളിലേക്ക് ഞങ്ങളെ നീ നയിക്കേണമേ, നീ അല്ലാതെ അതിലേക്ക് വഴികാട്ടാൻ മറ്റാരുമില്ല. മോശമായ സ്വഭാവങ്ങളിൽ നിന്ന് ഞങ്ങളെ നീ തിരിച്ചുവിടേണമേ, നീയല്ലാതെ അതിനെ തിരിച്ചുവിടാൻ മറ്റാരുമില്ല.

തീർച്ചയായും ക്ഷമ (സ്വബർ) എന്നത് ദീനിലെ മഹത്തായ പദവികളിൽ പെട്ടതും, ഇസ്‌ലാമിലെ ഉന്നതമായ സ്ഥാനങ്ങളിൽ ഒന്നാകുന്നു. അല്ലാഹു (جَلَّ جَلَالُهُ) തന്റെ ഗ്രന്ഥത്തിൽ ധാരാളം സ്ഥലങ്ങളിൽ ക്ഷമയെക്കുറിച്ച് പരാമർശിച്ചിട്ടുണ്ട്.

قال الإمام أحمد رحمه الله : ذكر الله الصبر في القرآن الكريم في أكثر من تسعين موضعًا.

ഇമാം അഹ്മദ് رحمه الله പറയുന്നു: വിശുദ്ധ ഖുർആനിൽ തൊണ്ണൂറിലധികം സ്ഥലങ്ങളിൽ അല്ലാഹു ക്ഷമയെക്കുറിച്ച് പരാമർശിച്ചിട്ടുണ്ട്. [ഇമാം ഇബ്‌നുൽ ഖയ്യിം رحمه الله തന്റെ ‘മദാരിജുസ്സാലികീൻ’ (1/130) എന്ന ഗ്രന്ഥത്തിൽ ഇത് ഉദ്ധരിച്ചിട്ടുണ്ട് – ദാറുൽ കിതാബ് അൽ അറബി, ബൈറൂത്ത്].

ക്ഷമയുടെ മഹത്തരമായ പദവിയെയും, അതിന്റെ ഉന്നതമായ സ്ഥാനത്തെയുമാണ് ഇത് വ്യക്തമാക്കുന്നത്. ഒരടിമയ്ക്ക് സൽക്കർമ്മങ്ങൾ ചെയ്യുന്ന വിഷയത്തിൽ ക്ഷമ അത്യന്താപേക്ഷിതമാണ്. അതുപോലെ, തിന്മകൾ ഉപേക്ഷിക്കുന്ന കാര്യത്തിലും, അല്ലാഹുവിന്റെ വിധി (ഖദ്‌ർ) മുഖേന സംഭവിക്കുന്ന പ്രയാസങ്ങളിൽ അക്ഷമനാകാതിരിക്കാനും അവന് ക്ഷമ കൂടിയേ തീരൂ. അതുകൊണ്ട് തന്നെ ഒരു അടിമയ്ക്ക് ക്ഷമ അത്യാവശ്യമാണ്. മുസ്ലിമായ ഒരാളുടെ എല്ലാ അവസ്ഥകളിലും ക്ഷമ അവന്റെ കൂടെയുണ്ടാകണം. ക്ഷമയോടുകൂടിയല്ലാതെ ഒരു നന്മയും ചെയ്യാനാവില്ല, ക്ഷമയില്ലാതെ ഒരു തിന്മയും ഉപേക്ഷിക്കാനാവില്ല. അല്ലാഹു വിധിച്ച കാര്യങ്ങളെ, അവന് തൃപ്തികരമായ രൂപത്തിലും അവന് കോപം വരാത്ത രൂപത്തിലും സ്വീകരിക്കണമെങ്കിലും ക്ഷമ അനിവാര്യമാണ്. അതിനാൽ ഓരോ മുസ്ലിമിനും ക്ഷമ എത്രമേൽ അനിവാര്യമാണ്! എല്ലാ സാഹചര്യങ്ങളിലും അവൻ ക്ഷമയെന്ന ഗുണം അലങ്കാരമാക്കേണ്ടതുണ്ട്.

വിശുദ്ധ ഖുർആനിൽ അല്ലാഹു (جَلَّ جَلَالُهُ) പല രൂപത്തിലാണ് ക്ഷമയെക്കുറിച്ച് പരാമർശിച്ചിട്ടുള്ളത്. ചിലപ്പോൾ ക്ഷമ കൈക്കൊള്ളാൻ കൽപ്പിച്ചുകൊണ്ട്, മറ്റു ചിലപ്പോൾ അക്ഷമ കാണിക്കുന്നതിനെ വിലക്കിക്കൊണ്ട്, ക്ഷമിക്കുന്നവരെ പുകഴ്ത്തിക്കൊണ്ട്, അവർക്കായി അല്ലാഹു ഒരുക്കിവെച്ചിട്ടുള്ള മഹത്തായ പ്രതിഫലങ്ങളെയും മടങ്ങിച്ചെല്ലാനുള്ള നല്ല ഇടത്തെയും കുറിച്ച് പരാമർശിച്ചുകൊണ്ട്. ക്ഷമിക്കുന്നവർക്ക് അല്ലാഹുവിന്റെ സഹായവും സംരക്ഷണവും ലഭിക്കുമെന്നും അല്ലാഹു അവരോടൊപ്പമാണെന്നും അറിയിച്ചുകൊണ്ടുള്ള സന്തോഷവാർത്തകളും അതിൽ വന്നിട്ടുണ്ട്. ഇതെല്ലാം ക്ഷമയുടെ മഹത്തായ പദവിയെയും അതിന്റെ ആവശ്യകതയെയുമാണ് നമ്മെ അറിയിക്കുന്നത്.

ക്ഷമയെക്കുറിച്ചുള്ള ചർച്ച വളരെ വിശാലമാണ്. അതിന് ധാരാളം തലങ്ങളും വശങ്ങളുമുണ്ട്. ക്ഷമയുടെ വിവിധ മേഖലകളിൽ നിന്ന് ഒരു പ്രത്യേക മേഖലയെക്കുറിച്ചാണ് നാമിവിടെ ചർച്ച ചെയ്യുന്നത്. അതായത് സൃഷ്ടികളിൽ നിന്നുള്ള ഉപദ്രവങ്ങളിൽ ക്ഷമ കൈക്കൊള്ളുക എന്ന വിഷയം. നമുക്കറിയാം, ഈ ഐഹിക ജീവിതത്തിൽ മനുഷ്യർക്ക് ജനങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള ഉപദ്രവങ്ങളിൽ നിന്ന് പൂർണ്ണമായി മുക്തരാവാൻ കഴിയില്ല. കാരണം, ജനങ്ങൾ പലതരക്കാരാണ്. അവരുടെ സ്വഭാവങ്ങളും, പ്രകൃതങ്ങളും, പെരുമാറ്റരീതികളും വ്യത്യസ്തമാണ്. അതിനാൽ ഒരു മുസ്ലിം ക്ഷമയെന്ന ഗുണം കൊണ്ട് അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടവനായിരിക്കണം.

ഒരു മുസ്ലിം അലങ്കാരമാക്കേണ്ട ക്ഷമയുടെ ഇനങ്ങളിൽ പെട്ടതാണ് ‘സൃഷ്ടികളിൽ നിന്നുള്ള ഉപദ്രവങ്ങളിൽ ക്ഷമിക്കുക’ എന്നത്. പലപ്പോഴും പലർക്കും സാധിക്കാത്തതും, മനസ്സുകൾക്ക് പ്രയാസകരവുമായ ഒരു കാര്യമാണിത്. അതുകൊണ്ട് തന്നെ, ജനങ്ങളുടെ ഉപദ്രവങ്ങളിൽ ക്ഷമിക്കാൻ സഹായിക്കുന്ന കാര്യങ്ങളെക്കുറിച്ച് പണ്ഡിതന്മാർ നൽകിയ ഉപദേശങ്ങൾ, ഈ വിഷയത്തിൽ മുസ്ലിമിന് വെളിച്ചം നൽകുന്ന വിളക്കുകളാണ്. ശൈഖുൽ ഇസ്‌ലാം ഇബ്‌നു തൈമിയ്യ رحمه الله യുടെ ഒരു ലഘുഗ്രന്ഥത്തിൽ (രിസാല) നിന്നുള്ള ഭാഗങ്ങളാണ് നാമിവിടെ വിവരണത്തിനായി തിരഞ്ഞെടുത്തിരിക്കുന്നത്. ജനങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള ഉപദ്രവങ്ങളിൽ ക്ഷമിക്കാൻ സഹായിക്കുന്ന കാര്യങ്ങളെക്കുറിച്ച് വളരെ ഉപകാരപ്രദമായ രൂപത്തിൽ അദ്ദേഹം ഇതിൽ വിശദീകരിക്കുന്നുണ്ട്. മറ്റൊരിടത്തും കാണാൻ കഴിയാത്തത്ര മനോഹരമായ വിശദീകരണങ്ങൾ അതിൽ അദ്ദേഹം നൽകിയിട്ടുണ്ട്. അല്ലാഹു ആ ഇമാമിന് കരുണ ചെയ്യട്ടെ. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഉപദേശങ്ങൾ എത്ര മനോഹരമാണ്! അദ്ദേഹത്തിന്റെ വിവരണം എത്ര വ്യക്തമാണ്! അദ്ദേഹം സമർപ്പിച്ച വിജ്ഞാനങ്ങൾക്ക് അല്ലാഹു ഏറ്റവും നല്ല പ്രതിഫലം നൽകട്ടെ. അദ്ദേഹത്തെ അല്ലാഹു സ്വർഗ്ഗത്തോപ്പുകളിൽ പ്രവേശിപ്പിക്കട്ടെ. അവൻ പ്രാർത്ഥനകൾ കേൾക്കുന്നവനും ഉത്തരം നൽകുന്നവനുമാകുന്നു.

ശൈഖുൽ ഇസ്‌ലാം ഇബ്‌നു തൈമിയ്യ رحمه الله യുടെ ഈ വാക്കുകൾക്ക് വിവരണം നൽകാൻ സാധിച്ചതിലൂടെ, ഈ ക്ഷമ കൈക്കൊള്ളാൻ നമുക്കെല്ലാവർക്കും അല്ലാഹു അതൊരു സഹായമാക്കട്ടെ എന്ന് ഞാൻ അവനോട് പ്രാർത്ഥിക്കുന്നു. അവൻ നമ്മളെ നന്ദി കാണിക്കുന്നവരും ക്ഷമിക്കുന്നവരുമായ അടിമകളിൽ ഉൾപ്പെടുത്തുമാറാകട്ടെ. കാരണം ദീൻ എന്നത് രണ്ട് പാതികളാണ്: ഒന്ന് ക്ഷമയും, മറ്റൊന്ന് നന്ദിയുമാണ് (ശുക്ർ). അതുകൊണ്ടാണ് “ക്ഷമ ദീനിന്റെ പകുതിയാണ്” എന്ന് പറയപ്പെടുന്നത്. [ഈ രിസാലയുടെ അടിസ്ഥാനം 29/06/1436-ൽ കുവൈറ്റിലെ ഫിർദൗസ് പ്രദേശത്തുള്ള ‘അലാഉ ബിൻ ഉഖ്ബ’ മസ്ജിദിൽ വെച്ച് നടത്തിയ ഒരു ക്ലാസ്സാണ്. കുവൈറ്റ് ഔഖാഫ് മന്ത്രാലയത്തിന് കീഴിലുള്ള ഓഫീസ് ഇത് സംഘടിപ്പിച്ചു].

നാം പഠിക്കുന്ന കാര്യങ്ങൾ നമുക്ക് ഉപകാരപ്രദമാക്കാനും, അല്ലാഹു നമ്മുടെ അറിവ് വർദ്ധിപ്പിച്ചു തരുവാനും, പഠിക്കുന്ന കാര്യങ്ങൾ നമുക്ക് അനുകൂലമായ തെളിവുകളാക്കാനും (പ്രതികൂലമാക്കാതിരിക്കാനും) അല്ലാഹുവോട് പ്രാർത്ഥിക്കുന്നു. അവൻ കേൾക്കുന്നവനും ഉത്തരം നൽകുന്നവനുമാകുന്നു.

ഒന്നാമത്തെ കാര്യം: എല്ലാം അല്ലാഹുവിന്റെ തീരുമാനമാണെന്ന് തിരിച്ചറിയുക

ശൈഖുൽ ഇസ്‌ലാം ഇബ്‌നു തൈമിയ്യ رحمه الله പറയുന്നു:
“ഒരു അടിമയെ ഈ ക്ഷമ കൈക്കൊള്ളാൻ സഹായിക്കുന്ന ധാരാളം കാര്യങ്ങളുണ്ട്:
ഒന്നാമതായി: അടിമകളുടെ പ്രവർത്തനങ്ങളെല്ലാം – അവരുടെ ചലനങ്ങളും, അനക്കങ്ങളും, അവരുടെ ഉദ്ദേശ്യങ്ങളുമെല്ലാം – സൃഷ്ടിച്ചത് അല്ലാഹുവാണെന്ന് (അടിമ) സാക്ഷ്യപ്പെടുത്തുക. അല്ലാഹു ഉദ്ദേശിച്ചത് സംഭവിക്കുന്നു, അവൻ ഉദ്ദേശിക്കാത്തത് സംഭവിക്കുന്നില്ല. അവന്റെ അനുവാദവും ഉദ്ദേശ്യവുമില്ലാതെ പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ മുകളിലോ താഴെയോ ഉള്ള ഒരണു പോലും ചലിക്കുന്നില്ല. അടിമകൾ വെറും ഉപകരണങ്ങൾ മാത്രമാണ്. അതിനാൽ, അവരെ നിന്റെ മേൽ അധികാരപ്പെടുത്തിയവനിലേക്ക് (അല്ലാഹുവിലേക്ക്) നീ നോക്കുക.. അവർ നിന്നോട് ചെയ്ത പ്രവർത്തിയിലേക്ക് നീ നോക്കരുത്. എങ്കിൽ നിനക്ക് ദുഃഖത്തിൽ നിന്നും വിഷമത്തിൽ നിന്നും ആശ്വാസം ലഭിക്കും.”

വിവരണം

ക്ഷമിക്കാൻ സഹായിക്കുന്ന കാര്യങ്ങളിൽ ശൈഖ് رحمه الله ആദ്യം സൂചിപ്പിച്ചത് ഇതാണ്: “സൃഷ്ടികളുടെ പ്രവർത്തനങ്ങളെല്ലാം അല്ലാഹുവിന്റെ സൃഷ്ടിപ്പിലാണെന്ന് നീ സാക്ഷ്യപ്പെടുത്തുക.” അടിമകളുടെ പ്രവർത്തനങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടവയാണ്. അല്ലാഹു ഉദ്ദേശിച്ചതല്ലാതെ അടിമകൾക്ക് യാതൊന്നും പ്രവർത്തിക്കാൻ കഴിയില്ല. അല്ലാഹു (تَعَالَى) പറയുന്നു:

وَمَا تَشَآءُونَ إِلَّآ أَن يَشَآءَ ٱللَّهُ رَبُّ ٱلْعَٰلَمِينَ ‎

ലോകരക്ഷിതാവായ അല്ലാഹു ഉദ്ദേശിക്കുന്നുവെങ്കിലല്ലാതെ നിങ്ങള്‍ ഉദ്ദേശിക്കുകയില്ല. (ഖുർആൻ:81/26-29)

അടിമകളിൽ നിന്ന് ഉണ്ടാകുന്ന ചലനമോ, അനക്കമോ, മറ്റെന്തെങ്കിലും കാര്യങ്ങളോ അല്ലാഹുവിന്റെ വിധിയും തീരുമാനവും ഇല്ലാതെ ഉണ്ടാവില്ലെന്നും, അവരുടെ ഓരോ പ്രവർത്തനങ്ങളും ചലനങ്ങളും അല്ലാഹു നേരത്തെ കണക്കാക്കിയതാണെന്നും നീ ഓർക്കുകയാണെങ്കിൽ; ഈ വിഷയത്തെ ആ ഒരു കോണിലൂടെ നോക്കിക്കാണുക. അതായത്, “എന്തുകൊണ്ടാണ് ഇവർക്ക് എന്നെ ഉപദ്രവിക്കാൻ അല്ലാഹു അധികാരം നൽകിയത്? എന്റെ ഭാഗത്തുനിന്നുണ്ടായ എന്ത് തെറ്റുകൾ കാരണമാണ് ഇത് സംഭവിച്ചത്?” അപ്പോൾ, ഇവരുടെ പ്രവർത്തനങ്ങളെല്ലാം അല്ലാഹുവിന്റെ കണക്കാക്കൽ (തഖ്ദീർ) പ്രകാരമാണ് ഉണ്ടായതെന്നും, അടിമകളുടെ പ്രവർത്തനങ്ങളെല്ലാം അല്ലാഹു സൃഷ്ടിച്ചതാണെന്നും നീ മനസ്സിലാക്കുന്നു. അപ്പോൾ നിന്റെ ശ്രദ്ധ ആ ഒരു കാര്യത്തിലായിരിക്കും. അതായത്, അവരെ നിന്റെ മേൽ അധികാരപ്പെടുത്തിയവനിലേക്ക് (അല്ലാഹുവിലേക്ക്) നീ നോക്കുക, അവരുടെ പ്രവർത്തനങ്ങളിലേക്ക് നീ നോക്കരുത്. അവരെ അധികാരപ്പെടുത്തിയവനിലേക്ക് നീ നോക്കുമ്പോൾ, അല്ലാഹു അവരെ നിന്റെ മേൽ അധികാരം നൽകാൻ കാരണമായ നിന്റെ ഭാഗത്തുനിന്നുണ്ടായ തെറ്റുകളെക്കുറിച്ച് നീ ചിന്തിക്കാൻ തുടങ്ങും. അതാണ് അടുത്ത കാര്യത്തിൽ ശൈഖ് رحمه الله വിശദീകരിക്കുന്നത്.

രണ്ടാമത്തെ കാര്യം: സ്വന്തം പാപങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള ബോധം

ശൈഖുൽ ഇസ്‌ലാം ഇബ്‌നു തൈമിയ്യ رحمه الله പറയുന്നു: “രണ്ടാമതായി – ഈ ക്ഷമയ്ക്ക് അടിമയെ സഹായിക്കുന്ന കാര്യം -: അവൻ സ്വന്തം പാപങ്ങളെക്കുറിച്ച് ബോധവാനാവുക എന്നതാണ്. തന്റെ പാപം കാരണമാണ് അല്ലാഹു അവരെ തന്റെ മേൽ അധികാരപ്പെടുത്തിയതെന്ന് അവൻ മനസ്സിലാക്കണം. അല്ലാഹു (تَعَالَى) പറഞ്ഞതുപോലെ:

وَمَآ أَصَٰبَكُم مِّن مُّصِيبَةٍ فَبِمَا كَسَبَتْ أَيْدِيكُمْ وَيَعْفُوا۟ عَن كَثِيرٍ

നിങ്ങള്‍ക്ക് ഏതൊരു ആപത്ത് ബാധിച്ചിട്ടുണ്ടെങ്കിലും അത് നിങ്ങളുടെ കൈകള്‍ പ്രവര്‍ത്തിച്ചതിന്റെ ഫലമായിട്ടുതന്നെയാണ്‌. മിക്കതും അവന്‍ മാപ്പാക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.(ഖു൪ആന്‍:42/30)

തനിക്ക് നേരിട്ട പ്രയാസങ്ങളുടെയെല്ലാം കാരണം തന്റെ പാപങ്ങളാണെന്ന് അടിമ സാക്ഷ്യപ്പെടുമ്പോൾ, തന്നെ ഉപദ്രവിച്ചവരെ ആക്ഷേപിക്കാനും കുറ്റപ്പെടുത്താനും അവരെക്കുറിച്ച് മോശമായി സംസാരിക്കാനും നിൽക്കാതെ, അവൻ തൗബയിലേക്കും ഇസ്തിഗ്ഫാറിലേക്കും തിരിയുന്നു.

ജനങ്ങൾ ഉപദ്രവിക്കുമ്പോൾ അവരെ കുറ്റപ്പെടുത്തുകയും, എന്നാൽ സ്വന്തം തെറ്റുകളിലേക്ക് തിരിഞ്ഞുനോക്കി സ്വയം കുറ്റപ്പെടുത്താതിരിക്കുകയും പാപമോചനം തേടാതിരിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന ഒരാളെ നീ കണ്ടാൽ, മനസ്സിലാക്കുക; അവന്റെ ആപത്ത് യഥാർത്ഥത്തിൽ ഒരു വലിയ ആപത്ത് തന്നെയാണ്. എന്നാൽ, അവൻ പശ്ചാത്തപിക്കുകയും പാപമോചനം തേടുകയും “ഇത് എന്റെ പാപങ്ങൾ കാരണമാണ് (സംഭവിച്ചത്)” എന്ന് പറയുകയും ചെയ്താൽ, ആ പരീക്ഷണം അവന്റെ കാര്യത്തിൽ ഒരു അനുഗ്രഹമായി മാറുന്നു.

അലി ബിൻ അബീ ത്വാലിബ് رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ അമൂല്യമായ ഒരു വചനം പറഞ്ഞിട്ടുണ്ട്:

لا يَرجُوَنَّ عبدٌ إلاّ ربَّه، ولا يَخافَنَّ عبدٌ إلاّ ذنبَه.

ഒരു അടിമയും തന്റെ റബ്ബിനെയല്ലാതെ പ്രതീക്ഷിക്കരുത്, തന്റെ പാപത്തെയല്ലാതെ ഭയപ്പെടുകയും ചെയ്യരുത്.

അദ്ദേഹത്തിൽ നിന്നും മറ്റുള്ളവരിൽ നിന്നും ഉദ്ധരിക്കപ്പെടുന്നു:

ما نزلَ بلاءٌ إلاّ بذنبٍ، ولا رُفِع إلاّ بتوبة.

ഒരു പാപം കാരണമായിട്ടല്ലാതെ ഒരു പരീക്ഷണവും ഇറങ്ങിയിട്ടില്ല, ഒരു തൗബ (പശ്ചാത്താപം) കൊണ്ടല്ലാതെ അത് നീങ്ങുകയുമില്ല (അല്ലെങ്കിൽ ഉയർത്തപ്പെടുകയുമില്ല).

വിവരണം

ജനങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള ഉപദ്രവങ്ങളിൽ ക്ഷമിക്കാൻ സഹായിക്കുന്ന രണ്ടാമത്തെ കാര്യമാണിത്. ഇത് ഒന്നാമത്തെ കാര്യവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടതാണ്. അടിമകളുടെ പ്രവർത്തനങ്ങൾ അല്ലാഹു സൃഷ്ടിച്ചതാണെന്ന് ചിന്തിക്കുകയും, ഈ ഉപദ്രവം ചെയ്യാൻ അവരെ ആരാണ് അധികാരപ്പെടുത്തിയതെന്ന് (നിയോഗിച്ചത്) നോക്കുകയും ചെയ്യുമ്പോൾ, അവൻ സ്വയം പഴിക്കുകയും സ്വന്തം തെറ്റുകളിലേക്ക് മടങ്ങുകയും ചെയ്യും. അവൻ പറയും: “എന്റെ പാപങ്ങളും, എന്റെ വീഴ്ചകളും, എന്റെ കുറവുകളും കാരണമാണ് അല്ലാഹു ഇവർക്ക് എന്നെ ഉപദ്രവിക്കാൻ അവസരം നൽകിയത്.”

അപ്പോൾ അവരെ ചീത്ത പറയുന്നതിലോ, അവരെക്കുറിച്ച് മോശമായി സംസാരിക്കുന്നതിലോ, അവരെ കുറ്റപ്പെടുത്തുന്നതിലോ മുഴുകുന്നതിന് പകരം, അവൻ സ്വന്തം ന്യൂനതകളിലേക്ക് ശ്രദ്ധ തിരിക്കുന്നു. തന്നിലുള്ള ചില പാപങ്ങളാണ് അവരെ തന്റെ മേൽ അധികാരപ്പെടുത്താൻ കാരണമായതെന്ന് അവൻ തിരിച്ചറിയുന്നു. അങ്ങനെ അവൻ അല്ലാഹുവിലേക്ക് ധാരാളമായി ഇസ്തിഗ്ഫാർ നടത്തുകയും (പാപമോചനം തേടുകയും), തനിക്കറിയുന്നതും അറിയാത്തതുമായ പാപങ്ങളിൽ നിന്ന് അല്ലാഹുവിലേക്ക് പശ്ചാത്തപിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.

ഈയൊരു രീതി സ്വീകരിക്കുന്നതിലൂടെ, ശൈഖുൽ ഇസ്‌ലാം ഇബ്‌നു തൈമിയ്യ رحمه الله അലി ബിൻ അബീ ത്വാലിബ് رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ വിൽ നിന്ന് ഉദ്ധരിച്ച ആ മഹത്തായ വചനം അവന്റെ ജീവിതത്തിൽ അവൻ പ്രാവർത്തികമാക്കുന്നു: “ഒരു അടിമയും തന്റെ റബ്ബിനെയല്ലാതെ പ്രതീക്ഷിക്കരുത്, തന്റെ പാപത്തെയല്ലാതെ ഭയപ്പെടുകയും ചെയ്യരുത്.”

അതായത്, അവന്റെ മതപരവും ഭൗതികവുമായ എല്ലാ ആവശ്യങ്ങളിലും അവൻ തന്റെ റബ്ബിനെ മാത്രമേ പ്രതീക്ഷിക്കാൻ പാടുള്ളൂ. കാരണം കാര്യങ്ങളെല്ലാം അല്ലാഹുവിന്റെ കൈകളിലാണ്. അവൻ തന്റെ പാപത്തെയല്ലാതെ മറ്റൊന്നിനെയും ഭയപ്പെടരുത്; കാരണം അവന്റെ പാപങ്ങളാണ് അവന്റെ നാശത്തിന് കാരണമാകുന്നത്. “ഒരു പാപം കാരണമായിട്ടല്ലാതെ ഒരു പരീക്ഷണവും ഇറങ്ങിയിട്ടില്ല, ഒരു തൗബ (പശ്ചാത്താപം) കൊണ്ടല്ലാതെ അത് ഉയർത്തപ്പെട്ടിട്ടുമില്ല.”

മൂന്നാമത്തെ കാര്യം: അല്ലാഹു വാഗ്ദാനം ചെയ്ത മഹത്തായ പ്രതിഫലം ഓർക്കുക

ശൈഖുൽ ഇസ്‌ലാം ഇബ്‌നു തൈമിയ്യ رحمه الله പറയുന്നു: “മൂന്നാമതായി: ക്ഷമിക്കുകയും മാപ്പുനൽകുകയും ചെയ്യുന്നവർക്ക് അല്ലാഹു വാഗ്ദാനം ചെയ്തിട്ടുള്ള ഉത്തമമായ പ്രതിഫലത്തെക്കുറിച്ച് അടിമ ഓർക്കുക. അല്ലാഹു (تَعَالَى) പറഞ്ഞതുപോലെ:

وَجَزَٰٓؤُا۟ سَيِّئَةٍ سَيِّئَةٌ مِّثْلُهَا ۖ فَمَنْ عَفَا وَأَصْلَحَ فَأَجْرُهُۥ عَلَى ٱللَّهِ ۚ إِنَّهُۥ لَا يُحِبُّ ٱلظَّٰلِمِينَ

ഒരു തിന്‍മയ്ക്കുള്ള പ്രതിഫലം അതുപോലുള്ള ഒരു തിന്‍മ തന്നെയാകുന്നു. എന്നാല്‍ ആരെങ്കിലും മാപ്പുനല്‍കുകയും (അതുവഴി) നന്മയുണ്ടാക്കുകയും ചെയ്താൽ അവന്നുള്ള പ്രതിഫലം അല്ലാഹുവിന്‍റെ ബാധ്യതയിലാകുന്നു. തീര്‍ച്ചയായും അവന്‍ അക്രമം പ്രവര്‍ത്തിക്കുന്നവരെ ഇഷ്ടപ്പെടുകയില്ല. (ഖുര്‍ആൻ:42/40)

ഉപദ്രവങ്ങളെ നേരിടുന്ന കാര്യത്തിൽ ജനങ്ങൾ മൂന്ന് വിഭാഗമാണ്:

1. അവകാശപ്പെട്ടതിനേക്കാൾ കൂടുതൽ പിടിച്ചുവാങ്ങുന്ന അക്രമി (ളാലിം).

2. അർഹതപ്പെട്ടത് മാത്രം (തുല്യമായി) എടുക്കുന്ന മിതമായി വർത്തിക്കുന്നവൻ (മുഖ്തസ്വിദ്).

3. തന്റെ അവകാശം വിട്ടുകൊടുക്കുകയും മാപ്പുനൽകുകയും ചെയ്യുന്ന സുകൃതവാൻ (മുഹ്സിൻ).

ഈ ആയത്തിൽ അല്ലാഹു ഈ മൂന്ന് വിഭാഗങ്ങളെയും പരാമർശിച്ചിരിക്കുന്നു. ആയത്തിന്റെ ആദ്യഭാഗം മിതമായി വർത്തിക്കുന്നവർക്കുള്ളതാണ് (തിന്മയ്ക്ക് തുല്യമായ തിന്മ). മധ്യഭാഗം നന്മയിൽ മുന്നിട്ടുനിൽക്കുന്നവർക്കുള്ളതാണ് (മാപ്പുനൽകൽ). അവസാനഭാഗം അക്രമികൾക്കുള്ളതാണ് (അവൻ അക്രമികളെ ഇഷ്ടപ്പെടുകയില്ല).
അന്ത്യദിനത്തിൽ വിളിച്ചുപറയുന്ന ഒരാളുടെ വിളിയെക്കുറിച്ച് അവൻ ഓർക്കുക: ” ആരുടെ പ്രതിഫലമാണോ അല്ലാഹുവിന്റെ ബാധ്യതയിലുള്ളത്, അവർ എഴുന്നേറ്റ് നിൽക്കട്ടെ!” അപ്പോൾ മാപ്പുനൽകുകയും നന്മയുണ്ടാക്കുകയും ചെയ്തവരല്ലാതെ (ആരും) എഴുന്നേറ്റ് നിൽക്കുകയില്ല. പ്രതികാരം ചെയ്യുമ്പോഴും കണക്കുതീർക്കുമ്പോഴും ഈ (മഹത്തായ) പ്രതിഫലം നഷ്ടപ്പെടുന്നു എന്ന് അവൻ മനസ്സിലാക്കിയാൽ, അവന് ക്ഷമിക്കാനും വിട്ടുവീഴ്ച ചെയ്യാനും എളുപ്പമായിത്തീരും.”

വിവരണം

ക്ഷമിക്കാൻ സഹായിക്കുന്ന മൂന്നാമത്തെ കാര്യം: അടിമ ഉത്തമമായ പ്രതിഫലത്തെക്കുറിച്ച് ഓർക്കുക എന്നതാണ്. അതായത്, സൃഷ്ടികളിൽ നിന്നുള്ള ഉപദ്രവങ്ങളിൽ ക്ഷമിക്കുന്നവർക്കും ജനങ്ങൾക്ക് മാപ്പുനൽകുന്നവർക്കും ഈ വിഷയത്തിൽ അല്ലാഹു ഒരുക്കിവെച്ചിട്ടുള്ള പ്രതിഫലം. ഇത് രണ്ട് പദവികളാണ്, അതിലൊന്ന് മറ്റൊന്നിനേക്കാൾ ഉന്നതമാണ്:

1. ക്ഷമയുടെ പദവി: അവരുടെ ഉപദ്രവങ്ങളിൽ ക്ഷമിക്കുന്നു.
2. മാപ്പുനൽകുന്ന പദവി: ഇത് അതിനേക്കാൾ ഉന്നതമാണ്. അല്ലാഹു പറയുന്നു:

…. وَٱلْعَافِينَ عَنِ ٱلنَّاسِ ۗ وَٱللَّهُ يُحِبُّ ٱلْمُحْسِنِينَ

… ജനങ്ങൾക്ക് മാപ്പുനൽകുന്നവരുമാണവർ. (അത്തരം) സുകൃതവാന്മാരെ അല്ലാഹു സ്നേഹിക്കുന്നു.  (ഖുർആൻ :3/134)

ഇത് ഇഹ്‌സാനിന്റെ (സുകൃതത്തിന്റെ) പദവിയാണ്. എല്ലാവർക്കും ഇതിലേക്ക് എത്തിച്ചേരാൻ കഴിയില്ല. അല്ലാഹുവിന്റെ സാമീപ്യം സിദ്ധിച്ച സുകൃതവാന്മാരായ (മുഹ്സിനീങ്ങൾ) അടിമകൾക്കേ ഇതിലേക്ക് എത്താനാവൂ. ഇതിന് സഹായിക്കുന്ന കാര്യം പ്രതിഫലത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ബോധമാണ്. അല്ലാഹുവിന്റെ പക്കൽ നിന്നുള്ള പ്രതിഫലം ആഗ്രഹിച്ച് അവൻ അവരുടെ ഉപദ്രവങ്ങളിൽ ക്ഷമിക്കുന്നു. അല്ലെങ്കിൽ അതിനേക്കാൾ ഉയർന്ന കാര്യമായ ‘വിട്ടുവീഴ്ച’ (അഫ്‌വ്) ചെയ്യുന്നു. അല്ലാഹു ജനങ്ങൾക്ക് മാപ്പുനൽകുന്നവരെ ഇഷ്ടപ്പെടുന്നു എന്നത് കൊണ്ടാണത്.

ശൈഖ് رحمه الله ഈ ആയത്ത് ഉദ്ധരിച്ചു: {ഒരു തിന്മയ്ക്കുള്ള പ്രതിഫലം അതുപോലെയുള്ള ഒരു തിന്മ തന്നെയാണ്‌. എന്നാൽ ആരെങ്കിലും മാപ്പുനൽകുകയും (അതുവഴി) നന്മയുണ്ടാക്കുകയും ചെയ്താൽ അവനുള്ള പ്രതിഫലം അല്ലാഹുവിന്റെ ബാധ്യതയിലാകുന്നു. തീർച്ചയായും അവൻ അക്രമികളെ ഇഷ്ടപ്പെടുകയില്ല – അശ്ശൂറ: 40} ജനങ്ങളിൽ നിന്ന് ഉപദ്രവങ്ങൾ ഏൽക്കുമ്പോൾ ഉണ്ടാകുന്ന അവസ്ഥകളെ അല്ലാഹു ഈ ആയത്തിൽ മൂന്നായി തരംതിരിച്ചിരിക്കുന്നു:

ഒന്നാം പദവി: ഒരു തിന്മയ്ക്ക് തുല്യമായ തിന്മ കൊണ്ട് പകരം നൽകുക. അക്രമിയോട്, അവൻ ചെയ്തതിന് തുല്യമായി – അതിക്രമമോ പരിധി ലംഘിക്കലോ ഇല്ലാതെ – ശിക്ഷ നടപ്പിലാക്കുക. ഇത് അനുവദനീയമാണ്. ഇതാണ് ആയത്തിൽ “ഒരു തിന്മയ്ക്കുള്ള പ്രതിഫലം അതുപോലെയുള്ള ഒരു തിന്മ തന്നെയാണ്‌” എന്ന് പറഞ്ഞത്. ഇതുപോലെത്തന്നെയാണ് അല്ലാഹുവിന്റെ മറ്റൊരു വചനവും:

وَإِنْ عَاقَبْتُمْ فَعَاقِبُوا۟ بِمِثْلِ مَا عُوقِبْتُم بِهِۦ ۖ وَلَئِن صَبَرْتُمْ لَهُوَ خَيْرٌ لِّلصَّٰبِرِينَ

നിങ്ങള്‍ ശിക്ഷാനടപടി സ്വീകരിക്കുകയാണെങ്കില്‍ (എതിരാളികളില്‍ നിന്ന്‌) നിങ്ങളുടെ നേരെയുണ്ടായ ശിക്ഷാനടപടിക്ക് തുല്യമായ നടപടി നിങ്ങള്‍ സ്വീകരിച്ച് കൊള്ളുക. നിങ്ങള്‍ ക്ഷമിക്കുകയാണെങ്കിലോ അതു തന്നെയാണ് ക്ഷമാശീലര്‍ക്ക് കൂടുതല്‍ ഉത്തമം. (ഖുര്‍ആൻ:16/126)

രണ്ടാം പദവി: വിട്ടുവീഴ്ച (മാപ്പുനൽകൽ). ഇതാണ് ഏറ്റവും ഉയർന്ന പദവി. അതുകൊണ്ടാണ് അല്ലാഹു പറഞ്ഞത്: “എന്നാൽ ആരെങ്കിലും മാപ്പുനൽകുകയും (അതുവഴി) നന്മയുണ്ടാക്കുകയും ചെയ്താൽ അവനുള്ള പ്രതിഫലം അല്ലാഹുവിന്റെ ബാധ്യതയിലാകുന്നു.” ദാനം നൽകുന്നവന്റെ ആസ്തിയനുസരിച്ചായിരിക്കും ദാനം (സമ്മാനം) ഉണ്ടാവുക. ഇവിടെ അല്ലാഹു ആ സമ്മാനം നൽകുന്നത് സ്വന്തം ബാധ്യതയായി ഏറ്റെടുത്തിരിക്കുന്നു. “അവന്റെ പ്രതിഫലം അല്ലാഹുവിന്റെ ബാധ്യതയിലാകുന്നു” എന്ന് പറഞ്ഞതിനർത്ഥം, അവരുടെ പ്രതിഫലം അല്ലാഹുവിന്റെ അടുക്കൽ വളരെ മഹത്തരവും വലുതുമാണ് എന്നാണ്. അവൻ (അല്ലാഹു) പരിശുദ്ധനും ഉന്നതനുമാകുന്നു.

മൂന്നാം പദവി: തുല്യമായതിനേക്കാൾ കടുപ്പത്തിൽ ശിക്ഷിക്കുക, പരിധി ലംഘിക്കുക, അതിക്രമം കാണിക്കുക. ഇത് അക്രമമാണ് (ളുൽമ്). ഈ പദവിയെക്കുറിച്ച് അല്ലാഹു പറഞ്ഞത്: “തീർച്ചയായും അവൻ അക്രമികളെ ഇഷ്ടപ്പെടുകയില്ല” എന്നാണ്. അതുകൊണ്ട്, ഉപദ്രവങ്ങളുടെ വിഷയത്തിൽ ജനങ്ങൾ മൂന്ന് തരക്കാരാണ്:

1. അക്രമി (ളാലിം): തന്റെ അവകാശത്തേക്കാൾ കൂടുതൽ പിടിച്ചുവാങ്ങുന്നവൻ.

2. മിതമായി വർത്തിക്കുന്നവൻ (മുഖ്തസ്വിദ്): തനിക്ക് അവകാശപ്പെട്ടത് മാത്രം എടുക്കുന്നവൻ.

3. സുകൃതവാൻ (മുഹ്സിൻ): മാപ്പുനൽകുകയും തന്റെ അവകാശം വിട്ടുകൊടുക്കുകയും ചെയ്യുന്നവൻ. ഇതാണ് ഇക്കൂട്ടത്തിൽ ഏറ്റവും ഉത്തമൻ. ഈ ആയത്തിൽ അല്ലാഹു ഈ വിഭാഗങ്ങളെ ഒരുമിച്ചു പരാമർശിച്ചിരിക്കുന്നു.

ശൈഖുൽ ഇസ്‌ലാം ഇബ്‌നു തൈമിയ്യ رحمه الله പറയുന്നു: “അവൻ സാക്ഷ്യം വഹിക്കട്ടെ – അതായത് ഉത്തമമായ പ്രതിഫലത്തിന്റെ വിഷയത്തിൽ – അന്ത്യദിനത്തിൽ വിളിച്ചുപറയുന്നവന്റെ വിളി: ‘ആരുടെ പ്രതിഫലമാണോ അല്ലാഹുവിന്റെ ബാധ്യതയിലുള്ളത്, അവർ എഴുന്നേറ്റ് നിൽക്കട്ടെ!’ അപ്പോൾ ജനങ്ങൾക്ക് മാപ്പുനൽകിയവർ എഴുന്നേറ്റു നിൽക്കും – ഹദീസിന്റെ ബാക്കി ഭാഗത്തിൽ ഉള്ളതുപോലെ.” (ഈ ഹദീസിന്റെ പരമ്പരയിൽ ചില സംസാരങ്ങളുണ്ട്. എങ്കിലും, ആയത്ത് തന്നെ ഈ ആശയത്തിന് മതിയായ തെളിവാണ്. കാരണം അല്ലാഹു പറഞ്ഞുവല്ലോ: “ആരെങ്കിലും മാപ്പുനൽകുകയും (അതുവഴി) നന്മയുണ്ടാക്കുകയും ചെയ്താൽ അവനുള്ള പ്രതിഫലം അല്ലാഹുവിന്റെ ബാധ്യതയിലാകുന്നു.”)

നാലാമത്തെ കാര്യം: ഹൃദയത്തിന്റെ സമാധാനം

ശൈഖുൽ ഇസ്‌ലാം ഇബ്‌നു തൈമിയ്യ رحمه الله പറയുന്നു: “നാലാമതായി: അവൻ മാപ്പുനൽകുകയും നന്മ ചെയ്യുകയും ചെയ്താൽ, അത് തന്റെ സഹോദരന്മാരോടുള്ള അവന്റെ ഹൃദയത്തിന്റെ പരിശുദ്ധിക്കും (സലാമത്തുൽ ഖൽബ്), വഞ്ചന, പക, പ്രതികാരചിന്ത, തിന്മ ആഗ്രഹിക്കൽ എന്നിവയിൽ നിന്നുള്ള ശുദ്ധീകരണത്തിനും കാരണമായിത്തീരും എന്ന് അവൻ മനസ്സിലാക്കുക. പ്രതികാരം ചെയ്യുന്നതിലൂടെ ലഭിക്കുന്ന നേട്ടത്തേക്കാൾ എത്രയോ ഇരട്ടി അധികമായി, ഇഹത്തിലും പരത്തിലും ആസ്വാദ്യകരവും ഉപകാരപ്രദവുമായ ‘മാപ്പുനൽകലിന്റെ മാധുര്യം’ അവന് ലഭിക്കും. മാത്രമല്ല, അവൻ അല്ലാഹുവിന്റെ ഈ വചനത്തിൽ ഉൾപ്പെടുകയും ചെയ്യും: {സുകൃതവാന്മാരെ അല്ലാഹു സ്നേഹിക്കുന്നു – 3/134} അങ്ങനെ അവൻ അല്ലാഹുവിന് പ്രിയപ്പെട്ടവനായി മാറുന്നു. അവന്റെ അവസ്ഥ, തന്നിൽ നിന്ന് ഒരു ദിർഹം എടുത്തുമാറ്റപ്പെട്ടപ്പോൾ അതിന് പകരമായി ആയിരക്കണക്കിന് ദീനാറുകൾ നൽകപ്പെട്ട ഒരാളുടെ അവസ്ഥ പോലെയാകുന്നു. അപ്പോൾ, അല്ലാഹു തനിക്ക് നൽകിയ അനുഗ്രഹത്തിൽ അവൻ അങ്ങേയറ്റം സന്തോഷിക്കുന്നു.”

വിവരണം

അതായത്, അവൻ മാപ്പുനൽകുകയും നന്മ ചെയ്യുകയും ചെയ്താൽ, അത് അവന്റെ സഹോദരന്മാരോടുള്ള ഹൃദയനൈർമല്യത്തിനും, വഞ്ചന, പ്രതികാരദാഹം, തിന്മ ആഗ്രഹിക്കൽ എന്നിവയിൽ നിന്ന് മനസ്സ് ശുദ്ധമാകുന്നതിനും കാരണമാകും. പ്രതികാരം ചെയ്യുന്നതിലൂടെ ലഭിക്കുന്നതിനേക്കാൾ, ഇഹത്തിലും പരത്തിലും ഉപകാരപ്രദമായ ‘വിട്ടുവീഴ്ചയുടെ മാധുര്യം’ അവന് ലഭിക്കും.

ചില ആളുകൾ പ്രതികാരം ചെയ്യുന്നത്, മനസ്സമാധാനത്തിനും ആശ്വാസത്തിനും വേണ്ടിയാണ്. പ്രതികാരത്തിലൂടെ ആശ്വാസം ലഭിക്കുമെന്ന് അവൻ കരുതുന്നു. എന്നാൽ കാര്യം നേരെ മറിച്ചാണ് എന്ന് ശൈഖ് رحمه الله വ്യക്തമാക്കുന്നു. യഥാർത്ഥ ആശ്വാസം വിട്ടുവീഴ്ചയിലാണ് (മാപ്പുനൽകുന്നതിലാണ്). മനുഷ്യന്റെ സമാധാനവും ആനന്ദവും കുടികൊള്ളുന്നത് വിട്ടുവീഴ്ചയിലാണ്. വിട്ടുവീഴ്ച അടിമയ്ക്ക് പ്രതാപം (ഇസ്സത്ത്) വർദ്ധിപ്പിക്കുകയേ ഉള്ളൂ.

വിട്ടുവീഴ്ച ചെയ്യുന്നത് ഒരു അപമാനമാണെന്ന് (തരംതാഴ്ത്തലാണെന്ന്) മനുഷ്യന് തോന്നിയേക്കാം! എന്നാൽ വിട്ടുവീഴ്ച അവന് പ്രതാപവും, ആശ്വാസവും, സന്തോഷവും, മനഃശാന്തിയും വർദ്ധിപ്പിക്കുകയേ ഉള്ളൂ. അവൻ ഈ യാഥാർത്ഥ്യം തിരിച്ചറിയണം. കാരണം, അവൻ ക്ഷമിച്ചാൽ അവന് ആശ്വാസം ലഭിക്കും. അവന്റെ മനസ്സ് പകയിൽ നിന്നും വിദ്വേഷത്തിൽ നിന്നും അസൂയയിൽ നിന്നും മുക്തമാകും. അവൻ ക്ഷമിക്കുകയും അല്ലാഹുവിന്റെ പക്കലുള്ളത് ആഗ്രഹിക്കുകയും തന്റെ ഹൃദയത്തിന് ആശ്വാസം നൽകുകയും ചെയ്യുന്നു. ഇതൊരു മഹത്തായ പദവിയാണ്. ഇത് തിരിച്ചറിയാൻ അടിമയ്ക്ക് തൗഫീഖ് ലഭിച്ചാൽ, സൃഷ്ടികളിൽ നിന്നുള്ള ഉപദ്രവങ്ങളിൽ ക്ഷമിക്കാൻ അല്ലാഹുവിന്റെ അനുമതിയോടെ അത് അവനെ സഹായിക്കും.

അഞ്ചാമത്തെ കാര്യം: വിട്ടുവീഴ്ചയിലൂടെ ലഭിക്കുന്ന പ്രതാപം

ശൈഖുൽ ഇസ്‌ലാം ഇബ്‌നു തൈമിയ്യ رحمه الله പറയുന്നു: “അഞ്ചാമതായി: സ്വന്തത്തിന് വേണ്ടി പ്രതികാരം ചെയ്ത ഒരാൾക്കും അത് തന്റെ മനസ്സിൽ അനുഭവപ്പെടുന്ന ഒരുതരം നിന്ദ്യത (ദുല്ല്) അവശേഷിപ്പിച്ചിട്ടല്ലാതെ കടന്നുപോയിട്ടില്ല എന്ന് അവൻ അറിയുക. എന്നാൽ അവൻ മാപ്പുനൽകിയാലോ, അല്ലാഹു അവന് പ്രതാപം (ഇസ്സത്ത്) നൽകും. സത്യസന്ധനും സത്യം സാക്ഷ്യപ്പെടുത്തപ്പെട്ടവനുമായ പ്രവാചകൻ ﷺ അറിയിച്ച കാര്യമാണിത്. അവിടുന്ന് പറയുന്നു:

مَا زَادَ اللَّهُ عَبْدًا بِعَفْوٍ إِلاَّ عِزًّا

മാപ്പുനൽകുന്നതിലൂടെ ഒരു അടിമയ്ക്ക് അല്ലാഹു പ്രതാപമല്ലാതെ വർദ്ധിപ്പിക്കുകയില്ല. (മുസ്‌ലിം:2588)

മാപ്പുനൽകുന്നതിലൂടെ അവന് ലഭിക്കുന്ന പ്രതാപം, പ്രതികാരം ചെയ്യുന്നതിലൂടെ അവന് ലഭിക്കുന്ന പ്രതാപത്തേക്കാൾ അവന് പ്രിയപ്പെട്ടതും ഉപകാരപ്രദവുമാണ്. കാരണം, പ്രതികാരത്തിലൂടെ ലഭിക്കുന്നത് ബാഹ്യമായ ഒരു പ്രതാപം മാത്രമാണ്; അത് ഉള്ളിൽ നിന്ദ്യതയാണ് ഉണ്ടാക്കുക. എന്നാൽ വിട്ടുവീഴ്ച എന്നത് (ബാഹ്യമായി) ഉള്ളിലൊതുക്കുന്ന ഒരു താഴ്മയാണെങ്കിലും, അത് ബാഹ്യമായും ആന്തരികമായും പ്രതാപം (ഇസ്സത്ത്) നൽകുന്നു.

വിവരണം

ഇതൊരു മഹത്തായ കാര്യമാണ്. ഈ ഹദീസിന്റെ വിശദീകരണമായിട്ടാണ് ശൈഖ് رحمه الله ഇത് പറഞ്ഞത്: {മാപ്പുനൽകുന്നതിലൂടെ ഒരു അടിമയ്ക്ക് അല്ലാഹു പ്രതാപമല്ലാതെ വർദ്ധിപ്പിക്കുകയില്ല.} ഉപദ്രവങ്ങളിൽ ക്ഷമിക്കാൻ അടിമയെ സഹായിക്കുന്ന കാര്യങ്ങളിൽ പെട്ടതാണ്, സ്വന്തത്തിന് വേണ്ടി പ്രതികാരം ചെയ്യുന്ന ഏതൊരാൾക്കും അത് തന്റെ ഉള്ളിൽ ഒരുതരം നിന്ദ്യത (സങ്കോചം) ഉണ്ടാക്കും എന്ന അറിവ്. എന്നാൽ അവൻ ക്ഷമിച്ചാൽ, അവൻ നൽകിയ മാപ്പ് കാരണം അല്ലാഹു അവനെ ആദരിക്കുകയും പ്രതാപം നൽകുകയും ചെയ്യും.

ഈ വിഷയത്തിൽ ജനങ്ങളുടെ പ്രായോഗിക ജീവിതത്തെക്കുറിച്ച് ചിന്തിക്കുന്നവർക്ക് കാണാൻ സാധിക്കും; മിക്ക ജനങ്ങളും കരുതുന്നത് പ്രതാപം കുടികൊള്ളുന്നത് പകരം ചോദിക്കുന്നതിലും പ്രതികാരം ചെയ്യുന്നതിലുമാണെന്നാണ്. പകരം ചോദിക്കാതിരിക്കുന്നത് നിന്ദ്യതയാണെന്നും അവർ കരുതുന്നു! “അവൻ അങ്ങനെയൊക്കെ ചെയ്തിട്ട് ഞാൻ അവനോട് പകരം ചോദിക്കാതിരിക്കുകയോ?! അതൊരു കുറച്ചിലല്ലേ (നിന്ദ്യതയല്ലേ)?!” എന്ന് അവർ ചോദിക്കുന്നു. അങ്ങനെ, പ്രതികാരത്തിലാണ് പ്രതാപം എന്ന് ഭൂരിഭാഗം ജനങ്ങളും ധരിച്ചുവെച്ചിരിക്കുന്നു. എന്നാൽ യഥാർത്ഥ പ്രതാപം വിട്ടുവീഴ്ചയിലാണ്. “മാപ്പുനൽകുന്നതിലൂടെ ഒരു അടിമയ്ക്ക് അല്ലാഹു പ്രതാപമല്ലാതെ വർദ്ധിപ്പിക്കുകയില്ല.”

ശൈഖുൽ ഇസ്‌ലാമിന്റെ ഈ മനോഹരമായ വിശദീകരണം നോക്കൂ: “മാപ്പുനൽകുന്നതിലൂടെ അവന് ലഭിക്കുന്ന പ്രതാപം, പ്രതികാരം ചെയ്യുന്നതിലൂടെ അവന് ലഭിക്കുന്ന പ്രതാപത്തേക്കാൾ അവന് പ്രിയപ്പെട്ടതും ഉപകാരപ്രദവുമാണ്.” കാരണം, പ്രതികാരം ബാഹ്യമായ ഒരു പ്രതാപം മാത്രമാണ് – അതായത് പുറമെ കാണുമ്പോൾ ഒരു ജയം – പക്ഷേ അത് ഉള്ളിൽ നിന്ദ്യതയാണ് ഉണ്ടാക്കുന്നത്. എന്നാൽ വിട്ടുവീഴ്ച എന്നത് ബാഹ്യമായി ഒരു തോൽവിയായി (താഴ്മയായി) തോന്നാമെങ്കിലും, -ക്ഷമിച്ചവൻ തോറ്റുപോയി എന്ന് ആളുകൾ വിചാരിച്ചേക്കാം- യഥാർത്ഥത്തിൽ അത് അവന് ബാഹ്യമായും ആന്തരികമായും പ്രതാപം നൽകുകയാണ് ചെയ്യുന്നത്.

ആറാമത്തെ കാര്യം: പ്രതിഫലം പ്രവർത്തിക്ക് അനുസരിച്ചായിരിക്കും

ശൈഖുൽ ഇസ്‌ലാം ഇബ്‌നു തൈമിയ്യ رحمه الله പറയുന്നു:
“ആറാമതായി- ഇതാണ് ഏറ്റവും വലിയ ഉപകാരങ്ങളിൽ ഒന്ന്: പ്രതിഫലം പ്രവർത്തിക്ക് അനുസരിച്ചായിരിക്കും (അൽ-ജസാഉ മിൻ ജിൻസിൽ അമൽ) എന്ന് അവൻ സാക്ഷ്യപ്പെടുത്തുക. താനും (പലപ്പോഴും) അക്രമം പ്രവർത്തിക്കുന്നവനും പാപിയുമാണെന്ന് അവൻ തിരിച്ചറിയുക. ആരെങ്കിലും ജനങ്ങൾക്ക് മാപ്പുനൽകിയാൽ അല്ലാഹു അവനും മാപ്പുനൽകും. ആരെങ്കിലും അവർക്ക് പൊറുത്തുകൊടുത്താൽ അല്ലാഹു അവനും പൊറുത്തുകൊടുക്കും. അവർ തന്നോട് മോശമായി പെരുമാറിയിട്ടും താൻ അവർക്ക് മാപ്പുനൽകുകയും വിട്ടുവീഴ്ച ചെയ്യുകയും നന്മ ചെയ്യുകയും ചെയ്താൽ, തന്റെ പ്രവർത്തിക്ക് അനുസരിച്ചുള്ള പ്രതിഫലം അല്ലാഹു തനിക്ക് നൽകുമെന്നും, അതുവഴി തന്റെ പാപങ്ങളിൽ അല്ലാഹു തനിക്ക് വിട്ടുവീഴ്ച നൽകുകയും പൊറുത്തുതരികയും തന്നോട് നന്മ കാണിക്കുകയും ചെയ്യുമെന്നും അവൻ മനസ്സിലാക്കിയാൽ; അവന് മാപ്പുനൽകാനും ക്ഷമിക്കാനും എളുപ്പമായിത്തീരും. ബുദ്ധിമാനായ ഒരാൾക്ക് (ക്ഷമിക്കാൻ) ഈയൊരു കാര്യം തന്നെ മതിയാകുന്നതാണ്.”

വിവരണം

സൃഷ്ടികളിൽ നിന്നുള്ള ഉപദ്രവങ്ങളിൽ ക്ഷമിക്കാൻ സഹായിക്കുന്ന കാര്യങ്ങളിൽ ഒന്നാണിത്: ‘പ്രതിഫലം പ്രവർത്തിക്ക് അനുസരിച്ചായിരിക്കും’ എന്ന് തിരിച്ചറിയുക. നീ ജനങ്ങൾക്ക് മാപ്പുനൽകിയാൽ, അല്ലാഹുവിന്റെ അവകാശങ്ങളിൽ നീ വരുത്തിയ വീഴ്ചകളും നിന്റെ പാപങ്ങളും അല്ലാഹു നിനക്ക് മാപ്പാക്കിത്തരും. നീ വിട്ടുവീഴ്ച നൽകിയതിന് പകരമായി അല്ലാഹുവിന്റെ ഭാഗത്തുനിന്ന് നിനക്കും വിട്ടുവീഴ്ച ലഭിക്കും. അല്ലാഹു ജനങ്ങൾക്ക് മാപ്പുനൽകുന്നവരെ ഇഷ്ടപ്പെടുന്നു. അല്ലാഹുവിന്റെ പക്കലുള്ള പ്രതിഫലം ആഗ്രഹിച്ച് ജനങ്ങളുടെ ഉപദ്രവങ്ങളിൽ നീ അവർക്ക് മാപ്പുനൽകിയാൽ, നിന്റെ പ്രവർത്തിക്ക് അനുസരിച്ചുള്ള പ്രതിഫലം അല്ലാഹു നിനക്ക് നൽകും; അവൻ നിനക്ക് മാപ്പുനൽകും.

ഏഴാമത്തെ കാര്യം: സമയം പാഴാക്കാതിരിക്കുക

ശൈഖുൽ ഇസ്‌ലാം ഇബ്‌നു തൈമിയ്യ رحمه الله പറയുന്നു: “ഏഴാമതായി: അവൻ പ്രതികാരം ചെയ്യാനും പകരം വീട്ടാനും വേണ്ടി മുതിരുകയാണെങ്കിൽ, അവന്റെ സമയം പാഴാവുകയും അവന്റെ മനസ്സ് ഏകാഗ്രമല്ലാതാവുകയും (അല്ലെങ്കിൽ ചിതറിപ്പോവുകയും) ചെയ്യും. തിരിച്ചുപിടിക്കാൻ കഴിയാത്തവിധം പല നേട്ടങ്ങളും അവന് നഷ്ടപ്പെടുകയും ചെയ്യും. ഒരുപക്ഷേ, അവർ കാരണം തനിക്ക് നേരിട്ട ആപത്തിനേക്കാൾ വലിയ നഷ്ടമായിരിക്കും (സമയം നഷ്ടപ്പെടുന്നതിലൂടെ) അവന് സംഭവിക്കുക. എന്നാൽ അവൻ ക്ഷമിക്കുകയും വിട്ടുവീഴ്ച ചെയ്യുകയും ചെയ്താൽ, പ്രതികാരത്തേക്കാൾ തനിക്ക് പ്രധാനപ്പെട്ടതായ മറ്റു നന്മകൾക്ക് വേണ്ടി അവന്റെ ഹൃദയവും ശരീരവും ഒഴിവായിക്കിട്ടുന്നു.”

വിവരണം

ഈ വിഷയത്തിൽ വളരെ പ്രധാനപ്പെട്ട ഒരു നിരീക്ഷണമാണിത്. മനുഷ്യൻ പ്രതികാരത്തിന് പിന്നാലെ പോവുകയും, അതിനായി പദ്ധതികൾ ആവിഷ്കരിക്കുകയും പ്രവർത്തിക്കുകയും ചെയ്താൽ, യഥാർത്ഥത്തിൽ അവൻ തന്റെ ആയുസ്സിലെ വിലപ്പെട്ട സമയം പാഴാക്കുകയാണ് ചെയ്യുന്നത്. താൻ ഏർപ്പെട്ടിരിക്കുന്ന ഈ (പ്രതികാര) കാര്യത്തേക്കാൾ തനിക്ക് ഉപകാരപ്രദമായ, മതപരമോ ഭൗതികമോ ആയ പല നേട്ടങ്ങൾക്കുമുള്ള സമയം അവൻ നഷ്ടപ്പെടുത്തുന്നു. അതുകൊണ്ട് അടിമ തന്റെ മനസ്സിനെ ശാന്തമാക്കണം. എന്നിട്ട് അവൻ തന്നോട് തന്നെ പറയണം: “ഇതിന് പിന്നാലെ പോകുന്നതിന് പകരം, ഉപദ്രവത്തിന്റെ പേരിൽ സമയവും അധ്വാനവും പാഴാക്കാതെ, അല്ലാഹുവിനെ മുൻനിർത്തി ഞാൻ മാപ്പുനൽകുന്നു. അല്ലെങ്കിൽ അല്ലാഹുവിന്റെ പക്കലുള്ളത് ആഗ്രഹിച്ച് ഈ ഉപദ്രവത്തിൽ ഞാൻ ക്ഷമിക്കുന്നു. അങ്ങനെ ഞാൻ എന്റെ സമയം സംരക്ഷിക്കുന്നു.” കാരണം, സൃഷ്ടികളിൽ നിന്നുള്ള ഉപദ്രവങ്ങളിൽ ക്ഷമിക്കുക എന്നത് സമയം സംരക്ഷിക്കാനും അത് പാഴാക്കാതിരിക്കാനുമുള്ള വാതിലുകളിൽ ഒന്നാണ്.

എട്ടാമത്തെ കാര്യം: പ്രവാചക മാതൃക

ശൈഖുൽ ഇസ്‌ലാം ഇബ്‌നു തൈമിയ്യ رحمه الله പറയുന്നു: “എട്ടാമതായി: അവൻ സ്വന്തത്തിന് വേണ്ടി പ്രതികാരം ചെയ്യുന്നതും, കണക്കുതീർക്കുന്നതും, വിജയം ആഗ്രഹിക്കുന്നതും (ഒന്ന് ആലോചിച്ചു നോക്കുക). അല്ലാഹുവിന്റെ റസൂൽ ﷺ ഒരിക്കൽ പോലും സ്വന്തം കാര്യത്തിന് വേണ്ടി പ്രതികാരം ചെയ്തിട്ടില്ല. അല്ലാഹുവിന്റെ സൃഷ്ടികളിൽ ഏറ്റവും ഉത്തമനും, അല്ലാഹുവിങ്കൽ ഏറ്റവും ആദരണീയനുമായ പ്രവാചകൻ ﷺ സ്വന്തത്തിന് വേണ്ടി പ്രതികാരം ചെയ്തിട്ടില്ലെങ്കിൽ പിന്നെ എങ്ങനെയാണ് നമ്മളിലൊരാൾക്ക് സ്വന്തത്തിന് വേണ്ടി പ്രതികാരം ചെയ്യാൻ സാധിക്കുക?! വാസ്തവത്തിൽ നബി ﷺക്ക് ഏൽക്കുന്ന ഉപദ്രവം അല്ലാഹുവിന് ഏൽക്കുന്ന ഉപദ്രവമാണ് (അത്ര ഗൗരവമാണ്). മാത്രമല്ല, ദീനിന്റെ അവകാശങ്ങൾ അദ്ദേഹവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടതാണ്. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആത്മാവാകട്ടെ, ആത്മാക്കളിൽ ഏറ്റവും ശ്രേഷ്ഠവും, പരിശുദ്ധവും, പുണ്യകരവും, മോശമായ സ്വഭാവങ്ങളിൽ നിന്ന് ഏറ്റവും അകന്നതും, എല്ലാ നല്ല സ്വഭാവങ്ങൾക്കും ഏറ്റവും അർഹമായതുമാണ്. എന്നിട്ടുപോലും അവിടുന്ന് സ്വന്തത്തിന് വേണ്ടി പ്രതികാരം ചെയ്തില്ല.

അപ്പോൾപ്പിന്നെ, തിന്മകളും ന്യൂനതകളും നിറഞ്ഞ സ്വന്തം ആത്മാവിനെക്കുറിച്ച് നന്നായി അറിയാവുന്ന നമ്മളിലൊരാൾ എങ്ങനെയാണ് സ്വന്തത്തിന് വേണ്ടി പ്രതികാരം ചെയ്യുക?! യഥാർത്ഥ അറിവുള്ള ഒരാളെ സംബന്ധിച്ചിടത്തോളം, സ്വന്തത്തിന് വേണ്ടി പ്രതികാരം ചെയ്യാൻ മാത്രം മൂല്യമുള്ള ഒന്നല്ല അവന്റെ ശരീരം (നഫ്‌സ്). അതിന് വേണ്ടി ജയിച്ചടക്കാൻ മാത്രം ഒരു വിലയും അവൻ അതിന് കൽപ്പിക്കുന്നില്ല.”

വിവരണം

അതായത്, ഒരു മനുഷ്യൻ നബി ﷺ യുടെ ചരിത്രത്തിലേക്ക് നോക്കണം. അല്ലാഹു അവിടുത്തെ അടിമകൾക്ക് ഒരു മാതൃകയാക്കിയിരിക്കുന്നു. അല്ലാഹു (تَعَالَى) പറഞ്ഞതുപോലെ:

لَّقَدْ كَانَ لَكُمْ فِى رَسُولِ ٱللَّهِ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ لِّمَن كَانَ يَرْجُوا۟ ٱللَّهَ وَٱلْيَوْمَ ٱلْـَٔاخِرَ وَذَكَرَ ٱللَّهَ كَثِيرًا

തീര്‍ച്ചയായും നിങ്ങള്‍ക്ക് അല്ലാഹുവിന്‍റെ ദൂതനില്‍ ഉത്തമമായ മാതൃകയുണ്ട്‌. അതായത് അല്ലാഹുവെയും അന്ത്യദിനത്തെയും പ്രതീക്ഷിച്ചു കൊണ്ടിരിക്കുകയും, അല്ലാഹുവെ ധാരാളമായി ഓര്‍മിക്കുകയും ചെയ്തു വരുന്നവര്‍ക്ക്‌. (ഖു൪ആന്‍ :33/21)

നിശ്ചയമായും നബി ﷺയുടെ നഫ്‌സ്, നഫ്‌സുകളിൽ ഏറ്റവും ശ്രേഷ്ഠവും, പരിശുദ്ധവും, ഉത്തമവും, ഉന്നതവുമാണ്. എന്നിട്ടും നബി ﷺ ഒരിക്കൽ പോലും സ്വന്തത്തിന് വേണ്ടി പ്രതികാരം ചെയ്തിട്ടില്ല. അവിടുന്ന് സ്വന്തത്തിന് വേണ്ടി ഒരിക്കലും ദേഷ്യപ്പെട്ടിട്ടുമില്ല; അല്ലാഹുവിന്റെ പവിത്രതകൾ (ഹുർമത്തുകൾ) ലംഘിക്കപ്പെടുന്ന സന്ദർഭത്തിലല്ലാതെ. അത്തരം സന്ദർഭങ്ങളിൽ അവിടുത്തെ കോപത്തിന് മുന്നിൽ യാതൊന്നിനും പിടിച്ചുനിൽക്കാൻ കഴിയില്ലായിരുന്നു. അവിടുത്തെ മേൽ അല്ലാഹുവിന്റെ സ്വലാത്തും സലാമും ഉണ്ടാവട്ടെ.

عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ قَالَتْ مَا انْتَقَمَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لِنَفْسِهِ فِي شَىْءٍ يُؤْتَى إِلَيْهِ حَتَّى تُنْتَهَكَ مِنْ حُرُمَاتِ اللَّهِ فَيَنْتَقِمَ لِلَّهِ‏.‏

ആഇശ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا യിൽ നിന്ന് നിവേദനം: “അല്ലാഹുവിന്റെ റസൂൽ അവിടുത്തെ സ്വന്തം കാര്യത്തിൽ ആരോടും പ്രതികാരം ചെയ്തിട്ടില്ല; അല്ലാഹുവിന്റെ പവിത്രതകൾ ലംഘിക്കപ്പെടുന്ന കാര്യത്തിലല്ലാതെ. അങ്ങനെ വരുമ്പോൾ അല്ലാഹുവിന് വേണ്ടി അവിടുന്ന് പ്രതികാരം ചെയ്യും.” [ബുഖാരി: 6853, മുസ്‌ലിം: 2327]

അവിടുത്തെ ചരിത്രത്തിൽ, സ്വന്തത്തിന് വേണ്ടി പ്രതികാരം ചെയ്തതായോ, സ്വന്തത്തിന് വേണ്ടി ദേഷ്യപ്പെട്ടതായോ പരാമർശിക്കപ്പെട്ടിട്ടില്ല. ധാരാളം തവണ അവിടുന്ന് കഠിനമായി ഉപദ്രവിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. എന്നിട്ടും ആ സുഗന്ധപൂരിതമായ ചരിത്രത്തിൽ -അവിടുത്തെ മേൽ അല്ലാഹുവിന്റെ സ്വലാത്തും സലാമും ഉണ്ടാവട്ടെ- ഒരിക്കൽ പോലും സ്വന്തത്തിന് വേണ്ടി പ്രതികാരം ചെയ്തതായി രേഖപ്പെടുത്തപ്പെട്ടിട്ടില്ല. അതുകൊണ്ട്, സൃഷ്ടികളിൽ നിന്നുള്ള ഉപദ്രവങ്ങളിൽ ക്ഷമിക്കാൻ നിങ്ങളെ സഹായിക്കുന്ന കാര്യങ്ങളിൽ ഒന്നാണ്: നമ്മുടെ പ്രവാചകൻ ﷺ യുടെ സുഗന്ധപൂരിതമായ ചരിത്രത്തിലേക്ക് നോക്കുക എന്നത്. അവിടുത്തെ പിൻപറ്റാനും, അവിടുത്തെ മാതൃക സ്വീകരിക്കാനും സ്വന്തം മനസ്സിനോട് സമരം (ജിഹാദ്) ചെയ്യുക.

ഒമ്പതാമത്തെ കാര്യം: ഉപദ്രവം ഏത് കാരണത്താലാണെന്ന് പരിശോധിക്കുക

ശൈഖുൽ ഇസ്‌ലാം ഇബ്‌നു തൈമിയ്യ رحمه الله പറയുന്നു: “ഒമ്പതാമതായി: (ഒന്ന്) അല്ലാഹുവിന് വേണ്ടി ചെയ്ത ഒരു കാര്യത്തിന്റെ പേരിലോ, അല്ലെങ്കിൽ കൽപ്പിക്കപ്പെട്ട ഒരു നന്മ ചെയ്തതിന്റെയോ വിലക്കപ്പെട്ട ഒരു തിന്മ ഉപേക്ഷിച്ചതിന്റെയോ പേരിലോ ആണ് അവൻ ഉപദ്രവിക്കപ്പെടുന്നതെങ്കിൽ; അവന് ക്ഷമ നിർബന്ധമാണ് (വാജിബ്). അവന് പ്രതികാരം ചെയ്യാൻ പാടില്ല. കാരണം, അവൻ ഉപദ്രവിക്കപ്പെട്ടത് അല്ലാഹുവിന്റെ മാർഗത്തിലാണ്. അതിനാൽ അവന്റെ പ്രതിഫലം അല്ലാഹുവിന്റെ ബാധ്യതയിലാകുന്നു.

അതുകൊണ്ടാണ് അല്ലാഹുവിന്റെ മാർഗത്തിൽ യുദ്ധം ചെയ്യുന്നവർക്ക് (മുജാഹിദുകൾ), അവരുടെ രക്തവും സമ്പത്തും അല്ലാഹുവിന്റെ മാർഗത്തിൽ നഷ്ടപ്പെട്ടപ്പോൾ അതിന് (ജനങ്ങളിൽ നിന്ന്) നഷ്ടപരിഹാരം ഇല്ലാതിരുന്നത്. കാരണം, അല്ലാഹു അവരുടെ ശരീരങ്ങളും സമ്പത്തും അവരിൽ നിന്ന് വിലയ്ക്ക് വാങ്ങിയിരിക്കുന്നു. അതിന്റെ വില (പ്രതിഫലം) നൽകേണ്ടത് അല്ലാഹുവാണ്; സൃഷ്ടികളല്ല. ആരെങ്കിലും സൃഷ്ടികളിൽ നിന്ന് അതിന്റെ വില ചോദിച്ചാൽ, അല്ലാഹുവിങ്കൽ അവന് യാതൊരു വിലയും (പ്രതിഫലവും) ഉണ്ടായിരിക്കില്ല. ആർക്കെങ്കിലും അല്ലാഹുവിന്റെ മാർഗത്തിൽ നഷ്ടം സംഭവിച്ചാൽ, അവനുള്ള പകരം നൽകൽ അല്ലാഹുവിന്റെ ബാധ്യതയാണ്.

(രണ്ട്) ഇനി ഒരു ആപത്ത് (മുസ്വീബത്ത്) കാരണമാണ് അവൻ ഉപദ്രവിക്കപ്പെട്ടതെങ്കിൽ, അവൻ സ്വന്തം നഫ്‌സിനെ (ദേഹത്തെ) പഴിചാരട്ടെ. തന്നെ ഉപദ്രവിച്ചവനെ കുറ്റപ്പെടുത്തുന്നതിനേക്കാൾ അവന് നല്ലത് സ്വന്തത്തെ കുറ്റപ്പെടുത്തുന്നതാണ്.

(മൂന്ന്) ഇനി ഭൗതികമായ വല്ല നേട്ടങ്ങൾക്കും വേണ്ടിയാണ് (അവകാശങ്ങൾക്ക് വേണ്ടിയാണ്) അവൻ ഉപദ്രവിക്കപ്പെട്ടതെങ്കിൽ, അവൻ ക്ഷമിക്കാൻ സ്വന്തത്തെ പാകപ്പെടുത്തട്ടെ. കാരണം, ക്ഷമയില്ലാതെ ഭൗതിക നേട്ടങ്ങൾ കൈവരിക്കുക എന്നത് ക്ഷമയേക്കാൾ കയ്പ്പേറിയ കാര്യമാണ്. കത്തുന്ന വെയിലും, മഴയും, മഞ്ഞും, യാത്രയുടെ ക്ലേശങ്ങളും, വഴികൊള്ളക്കാരെയുമെല്ലാം ക്ഷമിക്കാൻ തയ്യാറല്ലാത്ത ഒരാൾ കച്ചവടത്തിന് ഇറങ്ങിപ്പുറപ്പെടേണ്ടതില്ലല്ലോ. ഇത് ജനങ്ങൾക്കിടയിൽ അറിയപ്പെട്ട കാര്യമാണ്; ഏതെങ്കിലും ഒരു കാര്യം നേടാൻ ആത്മാർത്ഥമായി ആഗ്രഹിക്കുന്നവൻ, ആ ആഗ്രഹത്തിന്റെ ആഴത്തിനനുസരിച്ച് അത് നേടുന്നതിലുണ്ടാകുന്ന പ്രയാസങ്ങളിൽ ക്ഷമ കൈക്കൊള്ളും.”

വിവരണം

അതായത്, അടിമയ്ക്ക് ജനങ്ങളിൽ നിന്ന് ഉണ്ടാകുന്ന ഉപദ്രവം പല രൂപത്തിലായിരിക്കും:

1. അല്ലാഹുവിന്റെ മാർഗത്തിലുള്ള ഉപദ്രവം: ദീനുമായി ബന്ധപ്പെട്ട കാര്യങ്ങളിൽ അവർ അവനെ ഉപദ്രവിക്കുന്നു. ഉദാഹരണത്തിന്, അവൻ നന്മ കൽപ്പിക്കുകയോ, തിന്മ വിരോധിക്കുകയോ, അല്ലാഹുവിലേക്ക് ക്ഷണിക്കുകയോ (ദഅ്‌വത്ത്), ജനങ്ങൾക്ക് നല്ല കാര്യങ്ങൾ പഠിപ്പിച്ചു കൊടുക്കുകയോ ചെയ്യുന്നു. ഇതിന്റെ പേരിൽ ജനങ്ങൾ അവനെ ഉപദ്രവിക്കുന്നു. ഇങ്ങനെയുള്ളവർ അല്ലാഹുവിന്റെ മാർഗത്തിലാണ് ഉപദ്രവിക്കപ്പെടുന്നത്. അതിനാൽ അവൻ അവരോട് പ്രതികാരം ചെയ്യാൻ പാടില്ല. മറിച്ച് അല്ലാഹുവിന്റെ പക്കലുള്ളത് ആഗ്രഹിക്കണം. കാരണം ഇത് അല്ലാഹുവിന്റെ മാർഗത്തിലും അല്ലാഹുവിനുള്ള അനുസരണത്തിലുമാണ് സംഭവിച്ചത്. അതുകൊണ്ട് അവൻ അവരുടെ ഉപദ്രവങ്ങളിൽ ക്ഷമിക്കുകയും, അതിനുള്ള പ്രതിഫലം അല്ലാഹുവിൽ നിന്ന് പ്രതീക്ഷിക്കുകയും ചെയ്യണം.

2. മുസ്വീബത്ത് (ആപത്ത്): അല്ലാഹുവിന്റെ വിധിയാൽ ഒരു ആപത്ത് എന്ന നിലയ്ക്കാണ് ഉപദ്രവം ഉണ്ടായതെങ്കിൽ, അവൻ സ്വന്തം നഫ്‌സിനെ കുറ്റപ്പെടുത്തട്ടെ. തന്നെ ഉപദ്രവിച്ചവനെ കുറ്റപ്പെടുത്തുന്നതിനേക്കാൾ സ്വന്തത്തെ കുറ്റപ്പെടുത്തുന്നതിൽ അവൻ ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിക്കട്ടെ. (സ്വന്തം പാപങ്ങൾ കാരണമാണ് ഇത് സംഭവിച്ചതെന്ന് ചിന്തിക്കുക).

3. ഭൗതിക നേട്ടങ്ങൾ: ദുനിയാവിലെ എന്തെങ്കിലും നേട്ടങ്ങൾക്കോ അവകാശങ്ങൾക്കോ വേണ്ടിയാണ് അവൻ ഉപദ്രവിക്കപ്പെട്ടതെങ്കിൽ, അവൻ ക്ഷമിക്കാൻ തയ്യാറാവണം. കച്ചവടക്കാരും ലാഭം ആഗ്രഹിക്കുന്നവരും തങ്ങൾ ആഗ്രഹിക്കുന്ന ലാഭം കിട്ടുന്നതിന് വേണ്ടി യാത്രകളിലും മറ്റും നേരിടുന്ന പ്രയാസങ്ങൾ സഹിക്കാൻ തയ്യാറാകുന്നത് പോലെയാണിത്. (ക്ഷണികമായ ലാഭത്തിന് വേണ്ടി അവർ കഷ്ടപ്പാടുകൾ സഹിക്കുന്നുവെങ്കിൽ), ഒരു സത്യവിശ്വാസി ക്ഷമിക്കാൻ ഇതിനേക്കാൾ അർഹനും ബാധ്യസ്ഥനുമാണ്.

പത്താമത്തെ കാര്യം: അല്ലാഹുവിന്റെ സാമീപ്യവും സ്നേഹവും

ശൈഖുൽ ഇസ്‌ലാം ഇബ്‌നു തൈമിയ്യ رحمه الله പറയുന്നു: “പത്താമതായി: അവൻ ക്ഷമിച്ചാൽ അല്ലാഹുവിന്റെ സാമീപ്യം (മഇയ്യത്ത്) അവനോടൊപ്പമുണ്ടാകുമെന്നും, അവൻ ക്ഷമിച്ചാൽ അല്ലാഹുവിന്റെ സ്നേഹവും തൃപ്തിയും അവന് ലഭിക്കുമെന്നും അവൻ സാക്ഷ്യപ്പെടുത്തുക. അല്ലാഹു ആരുടെ കൂടെയുണ്ടോ, സൃഷ്ടികളിൽ മറ്റാർക്കും തടുക്കാൻ കഴിയാത്ത രൂപത്തിൽ അല്ലാഹു അവനിൽ നിന്ന് ഉപദ്രവങ്ങളെയും തിന്മകളെയും തടുത്തുനിർത്തും. അല്ലാഹു (تَعَالَى) പറഞ്ഞു:

إِنَّ ٱللَّهَ مَعَ ٱلصَّٰبِرِينَ

നിങ്ങൾ ക്ഷമിക്കുക, തീർച്ചയായും അല്ലാഹു ക്ഷമിക്കുന്നവരോടൊപ്പമാണ്. (ഖു൪ആന്‍ :8/46)

അല്ലാഹു (تَعَالَى) പറഞ്ഞു:

ﻭَٱﻟﻠَّﻪُ ﻳُﺤِﺐُّ ٱﻟﺼَّٰﺒِﺮِﻳﻦَ

ക്ഷമാശീലരെ അല്ലാഹു സ്നേഹിക്കുന്നു. (ഖു൪ആന്‍ :3/146)

വിവരണം

അതായത്, ക്ഷമിക്കുന്നവർക്കുള്ള ഈ പ്രതിഫലത്തെക്കുറിച്ചും, ഈ സാമീപ്യത്തെക്കുറിച്ചും (മഇയ്യത്ത്), സ്നേഹത്തെക്കുറിച്ചും അവൻ ചിന്തിക്കുക. ഇത് പ്രതികാരം ചെയ്യാനുള്ള ചിന്തയിൽ നിന്ന് അവനെ പിന്തിരിപ്പിക്കും. അങ്ങനെ അല്ലാഹു ഇഷ്ടപ്പെടുന്നവരിൽ ഉൾപ്പെടാൻ വേണ്ടിയും അല്ലാഹുവിന്റെ പ്രത്യേകമായ സാമീപ്യം ലഭിക്കാൻ വേണ്ടിയും അവൻ സൃഷ്ടികളുടെ ഉപദ്രവങ്ങളിൽ ക്ഷമിക്കുന്നു. അല്ലാഹു ക്ഷമിക്കുന്നവരെ സ്നേഹിക്കുന്നു. തീർച്ചയായും അല്ലാഹു ക്ഷമിക്കുന്നവരോടൊപ്പമാണ്. ഇവിടെ പറയപ്പെട്ട ‘സാമീപ്യം’ (മഇയ്യത്ത്) എന്നത് പ്രത്യേകമായ സാമീപ്യമാണ്. അതിൽ അല്ലാഹുവിന്റെ സഹായം (നസ്വ്‌ർ), സംരക്ഷണം (ഹിഫ്ള്), തൗഫീഖ്, നേരായ വഴിയിൽ നയിക്കൽ (തസ്ദീദ്), സഹായം (മഊനത്ത്), നന്മ, ബറക്കത്ത് എന്നിവയെല്ലാം അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു. ഈ സാമീപ്യവും സ്നേഹവും ലഭിക്കുന്നതിന് വേണ്ടി അവൻ ക്ഷമിക്കാൻ തയ്യാറാവുന്നു.

പതിനൊന്നാമത്തെ കാര്യം: ക്ഷമ ഈമാനിന്റെ പകുതിയാണ്

ശൈഖുൽ ഇസ്‌ലാം ഇബ്‌നു തൈമിയ്യ رحمه الله പറയുന്നു: “പതിനൊന്നാമതായി: ക്ഷമ ഈമാനിന്റെ (വിശ്വാസത്തിന്റെ) പകുതിയാണെന്ന് അവൻ സാക്ഷ്യപ്പെടുത്തുക. അതിനാൽ സ്വന്തം ശരീരത്തിന് വേണ്ടി പ്രതികാരം ചെയ്തുകൊണ്ട് തന്റെ ഈമാനിന്റെ ഒരു ഭാഗം അവൻ നഷ്ടപ്പെടുത്തരുത്. അവൻ ക്ഷമിച്ചാൽ അവന്റെ ഈമാനിനെ അവൻ സംരക്ഷിക്കുകയും, ന്യൂനതകളിൽ നിന്ന് അതിനെ കാത്തുസൂക്ഷിക്കുകയും ചെയ്തു. വിശ്വസിച്ചവരെ അല്ലാഹു സംരക്ഷിക്കുന്നതാണ്.”

വിവരണം

ക്ഷമിക്കാൻ സഹായിക്കുന്ന മറ്റൊരു കാര്യമാണിത്: ക്ഷമ ഈമാനിന്റെ പകുതിയാണ്. കാരണം ഈമാൻ രണ്ട് പാതികളാണ്; ഒന്ന് ക്ഷമയും മറ്റൊന്ന് നന്ദിയുമാണ് (ശുക്ർ). നബി ﷺ പറഞ്ഞതുപോലെ:

عَجَبًا لأَمْرِ الْمُؤْمِنِ إِنَّ أَمْرَهُ كُلَّهُ خَيْرٌ وَلَيْسَ ذَاكَ لأَحَدٍ إِلاَّ لِلْمُؤْمِنِ إِنْ أَصَابَتْهُ سَرَّاءُ شَكَرَ فَكَانَ خَيْرًا لَهُ وَإِنْ أَصَابَتْهُ ضَرَّاءُ صَبَرَ فَكَانَ خَيْرًا لَهُ

സത്യവിശ്വാസിയുടെ കാര്യം അത്ഭുതം തന്നെ! അവന്റെ എല്ലാ കാര്യങ്ങളും അവന് ഗുണകരമാണ്. അത് സത്യവിശ്വാസിക്കല്ലാതെ മറ്റാർക്കും ലഭിക്കുന്നില്ല. അവനൊരു സന്തോഷം വന്നാൽ അവൻ നന്ദി കാണിക്കും; അപ്പോൾ അതവന് ഗുണകരമാണ്. അവനൊരു പ്രയാസം ബാധിച്ചാൽ അവൻ ക്ഷമിക്കും; അപ്പോൾ അതും അവന് ഗുണകരമാണ്.” [മുസ്‌ലിം: 2999, സുഹൈബ് അർറൂമി (റ) ൽ നിന്ന്].

അതുകൊണ്ട് ഈമാൻ എന്നത് ക്ഷമയും നന്ദിയുമാണ്. വിശുദ്ധ ഖുർആനിലെ നാല് സ്ഥലങ്ങളിൽ അല്ലാഹു ഇക്കാര്യം പരാമർശിച്ചിട്ടുണ്ട്:

إِنَّ فِى ذَٰلِكَ لَـَٔايَٰتٍ لِّكُلِّ صَبَّارٍ شَكُورٍ

തീർച്ചയായും അതിൽ ക്ഷമിക്കുന്നവരും നന്ദിയുള്ളവരുമായ എല്ലാവർക്കും ദൃഷ്ടാന്തങ്ങളുണ്ട്. (ഖു൪ആന്‍: 14/5,31/31,34/19,42/33)

അതുകൊണ്ട് ദീനും ഈമാനും രണ്ട് പകുതികളാണ്: പകുതി ക്ഷമയും, പകുതി നന്ദിയും.

ഉപദ്രവിക്കപ്പെട്ടവൻ പറയണം: “ഞാൻ പ്രതികാരം ചെയ്യുന്നില്ല. മറിച്ച്, ക്ഷമയെന്ന ഈ മഹത്തായ പദവിയും ദീനിലെ ഉന്നതമായ സ്ഥാനവും നിലനിർത്താൻ ഞാൻ ക്ഷമിക്കുന്നു. ഈമാനിന്റെ പകുതിയായ ഈ സ്ഥാനത്തിൽ നിന്ന് എനിക്ക് ലഭിക്കേണ്ട വിഹിതത്തിലോ ഓഹരിയിലോ അല്പം പോലും നഷ്ടപ്പെടാതിരിക്കാൻ, എന്റെ ഈമാനിൽ നിന്ന് ചെറിയൊരു ഭാഗം പോലും (പ്രതികാരത്തിന് വേണ്ടി) ഞാൻ ചെലവഴിക്കുന്നില്ല.”

പന്ത്രണ്ടാമത്തെ കാര്യം: മനസ്സിന് മേലുള്ള വിജയം

ശൈഖുൽ ഇസ്‌ലാം ഇബ്‌നു തൈമിയ്യ رحمه الله പറയുന്നു: “പന്ത്രണ്ടാമതായി: അവന്റെ ക്ഷമ എന്നത് സ്വന്തം നഫ്‌സി (മനസ്സി)ന് മേലുള്ള അവന്റെ വിധിയും, നഫ്‌സിനെ കീഴടക്കലും, അതിന്മേലുള്ള വിജയവുമാണെന്ന് അവൻ അറിയുക. നഫ്‌സ് എപ്പോഴാണോ കീഴടക്കപ്പെട്ടതും തോൽപ്പിക്കപ്പെട്ടതുമാകുന്നത്. അപ്പോൾ അതിന് അവനെ അടിമയാക്കാനോ, ബന്ധനസ്ഥനാക്കാനോ, നാശങ്ങളിലേക്ക് തള്ളിയിടാനോ കഴിയില്ല. എന്നാൽ എപ്പോഴാണോ അവൻ നഫ്‌സിനെ അനുസരിക്കുന്നവനും, അതിന്റെ വാക്ക് കേൾക്കുന്നവനും, അതിന് കീഴ്പ്പെടുന്നവനുമാകുന്നത്; അത് അവനെ നശിപ്പിക്കുന്നത് വരെ അല്ലെങ്കിൽ അവന്റെ റബ്ബിന്റെ കാരുണ്യം അവനെ വീണ്ടെടുക്കുന്നത് വരെ അത് അവനെ വിട്ടുമാറുകയില്ല. നഫ്‌സിനെയും പിശാചിനെയും കീഴടക്കാൻ സാധിക്കുന്നു എന്നത് മാത്രമാണ് ക്ഷമയിലൂടെ ലഭിക്കുന്ന നേട്ടമെങ്കിൽ പോലും അത് മതിയാകുമായിരുന്നു. ആ സമയത്ത് ഹൃദയത്തിന്റെ ആധിപത്യം വെളിവാകുകയും, അതിന്റെ സൈന്യം ഉറച്ചുനിൽക്കുകയും, അത് സന്തോഷിക്കുകയും കരുത്താർജ്ജിക്കുകയും, ശത്രുവിനെ ആട്ടിയകറ്റുകയും ചെയ്യുന്നു.”

വിവരണം

സൃഷ്ടികളുടെ ഉപദ്രവങ്ങളിൽ ക്ഷമിക്കാൻ സഹായിക്കുന്ന കാര്യമാണിത്. നീ അവരുടെ ഉപദ്രവങ്ങളിൽ ക്ഷമിച്ചാൽ, ആ ക്ഷമ നിന്റെ സ്വന്തം നഫ്‌സിന് (ദേഹേച്ഛയ്ക്ക്) മേലുള്ള വിജയമാണ്. കാര്യങ്ങളെ നിയന്ത്രിക്കാനുള്ള അധികാരം നിനക്കായിരിക്കും. നേരെമറിച്ച്, പ്രതികാരം ചെയ്യുന്നവൻ തന്റെ നഫ്‌സ് ആവശ്യപ്പെടുന്നതിനും അത് ക്ഷണിക്കുന്നതിനും പിന്നാലെ പോകുന്നവനാണ്. പ്രതികാരം ചെയ്യാനും പകരം വീട്ടാനുമാണല്ലോ നഫ്‌സ് ആഗ്രഹിക്കുന്നത്.

പതിമൂന്നാമത്തെ കാര്യം: അല്ലാഹുവിന്റെ സഹായം

ശൈഖുൽ ഇസ്‌ലാം ഇബ്‌നു തൈമിയ്യ رحمه الله പറയുന്നു: “പതിമൂന്നാമതായി: അവൻ ക്ഷമിച്ചാൽ അല്ലാഹു അവനെ സഹായിക്കും എന്നത് തീർച്ചയാണ്. ക്ഷമിച്ചവന്റെ ഉത്തരവാദിത്തം (വകീൽ) അല്ലാഹുവാണ് ഏറ്റെടുക്കുക. അവനെ അക്രമിച്ചവനെ അവൻ അല്ലാഹുവിനെ ഏൽപ്പിക്കുന്നു. എന്നാൽ, ആരെങ്കിലും സ്വന്തത്തിന് വേണ്ടി പ്രതികാരം ചെയ്യാൻ തുനിഞ്ഞാൽ, അല്ലാഹു അവനെ അവന്റെ നഫ്‌സിലേക്ക് തന്നെ ഏൽപ്പിക്കും. അപ്പോൾ (അല്ലാഹുവിന് പകരം) അവന്റെ നഫ്‌സ് മാത്രമായിരിക്കും അവന്റെ സഹായി. സഹായിക്കുന്നവരിൽ ഏറ്റവും ഉത്തമനായ അല്ലാഹു സഹായിക്കുന്നവനും; സഹായിക്കുന്നവരിൽ ഏറ്റവും ദുർബലനും കഴിവുകെട്ടവനുമായ സ്വന്തം നഫ്‌സ് സഹായിക്കുന്നവനും തമ്മിൽ എന്ത് താരതമ്യമാണുള്ളത്?!”

വിവരണം

അതായത്, അടിമ തന്റെ കാര്യം അല്ലാഹുവിന് വിട്ടുകൊടുക്കുക. തന്റെ സഹായവും, അവകാശവും, കാര്യങ്ങളുമെല്ലാം അല്ലാഹുവിനോട് ചോദിക്കുക. തന്റെ കാര്യം അല്ലാഹുവിൽ അർപ്പിക്കുക (തഫ്‌വീള്). ഇതായിരിക്കണം അവന്റെ അവസ്ഥ. അല്ലാഹുവിൽ നിന്നുള്ള സഹായവും, പിൻബലവും, തൗഫീഖും പ്രതീക്ഷിച്ചുകൊണ്ട് അവൻ ക്ഷമിക്കുന്നു. ഹദീസിൽ വന്നിട്ടുണ്ട്:

وَأَنَّ النَّصْرَ مَعَ الصَّبْرِ

തീർച്ചയായും വിജയം ക്ഷമയോടൊപ്പമാണ്. [അഹ്മദ്: 2800, ഇബ്‌നു അബ്ബാസ് رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ വിൽ നിന്ന്. അൽബാനി ‘സ്വഹീഹുൽ ജാമിഇൽ’ (2382) ഇത് സ്വഹീഹാണെന്ന് പറഞ്ഞിട്ടുണ്ട്]

പതിനാലാമത്തെ കാര്യം: ശത്രു മിത്രമായി മാറുന്നു

ശൈഖുൽ ഇസ്‌ലാം ഇബ്‌നു തൈമിയ്യ رحمه الله പറയുന്നു: “പതിനാലാമതായി: തന്നെ ഉപദ്രവിച്ചവനോട് ക്ഷമിക്കുകയും അത് സഹിക്കുകയും ചെയ്യുന്നത്, എതിരാളിയെ അവന്റെ അക്രമത്തിൽ നിന്ന് മടങ്ങാനും, ഖേദിക്കാനും, മാപ്പുചോദിക്കാനും പ്രേരിപ്പിക്കും. ജനങ്ങൾ അവനെ (ഉപദ്രവിച്ചവനെ) കുറ്റപ്പെടുത്താനും അത് കാരണമാകും. അങ്ങനെ, ഉപദ്രവിച്ചതിന് ശേഷം അവൻ ലജ്ജിക്കുന്നവനും, താൻ ചെയ്തതിൽ ഖേദിക്കുന്നവനുമായി മാറുന്നു. മാത്രമല്ല, അവൻ ഇവന്റെ ഉറ്റമിത്രമായി മാറുകയും ചെയ്യുന്നു. ഇതാണ് അല്ലാഹുവിന്റെ ഈ വചനത്തിന്റെ ഉദ്ദേശ്യം:

وَلَا تَسْتَوِى ٱلْحَسَنَةُ وَلَا ٱلسَّيِّئَةُ ۚ ٱدْفَعْ بِٱلَّتِى هِىَ أَحْسَنُ فَإِذَا ٱلَّذِى بَيْنَكَ وَبَيْنَهُۥ عَدَٰوَةٌ كَأَنَّهُۥ وَلِىٌّ حَمِيمٌ ‎﴿٣٤﴾‏ وَمَا يُلَقَّىٰهَآ إِلَّا ٱلَّذِينَ صَبَرُوا۟ وَمَا يُلَقَّىٰهَآ إِلَّا ذُو حَظٍّ عَظِيمٍ ‎﴿٣٥﴾

നല്ലതും ചീത്തയും സമമാവുകയില്ല. ഏറ്റവും നല്ലത് ഏതോ അത് കൊണ്ട് നീ (തിന്‍മയെ) പ്രതിരോധിക്കുക. അപ്പോള്‍ ഏതൊരുവനും നീയും തമ്മില്‍ ശത്രുതയുണ്ടോ അവനതാ (നിന്‍റെ) ഉറ്റബന്ധു എന്നോണം ആയിത്തീരുന്നു. ക്ഷമ കൈക്കൊണ്ടവര്‍ക്കല്ലാതെ അതിനുള്ള അനുഗ്രഹം നല്‍കപ്പെടുകയില്ല. വമ്പിച്ച ഭാഗ്യമുള്ളവന്നല്ലാതെ അതിനുള്ള അനുഗ്രഹം നല്‍കപ്പെടുകയില്ല. (ഖു൪ആന്‍:41/34-35)

വിവരണം

ശൈഖ് رحمه الله പറഞ്ഞ ഈ കാര്യം ജനങ്ങളുടെ ഉപദ്രവങ്ങൾ സഹിക്കുകയും ക്ഷമിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന പലർക്കും അനുഭവമുള്ള കാര്യമാണ്. ഒരാൾ നിന്നെ ഉപദ്രവിച്ചു; നീ അത് സഹിച്ചു. വീണ്ടും അവൻ ഉപദ്രവിച്ചു; നീ സഹിച്ചു. വീണ്ടും ഉപദ്രവിച്ചു; നീ അപ്പോഴും സഹിക്കുകയും അവനോട് നല്ല നിലയിൽ വർത്തിക്കുകയും ഏറ്റവും നല്ല രീതിയിൽ അതിനെ നേരിടുകയും ചെയ്തു. എങ്കിൽ അവസാനം അവൻ നിന്നോട് ലജ്ജിക്കുകയും മാപ്പുചോദിക്കുകയും ചെയ്യും. നിന്നോടുള്ള അവന്റെ പെരുമാറ്റം ഏറ്റവും നല്ല രൂപത്തിലായിത്തീരും. അതുവഴി (നല്ല സ്വഭാവത്തിലേക്ക് മാറാൻ) അവനെ അവന്റെ നഫ്‌സിനെതിരെ നീ സഹായിക്കുകയാണ് ചെയ്തത്. അങ്ങനെ നിനക്ക് മനസ്സമാധാനം ലഭിക്കുന്നു, ഒപ്പം മറ്റുള്ളവരുടെ സ്വഭാവം നന്നാക്കിയെടുക്കുന്നതിൽ നിനക്ക് പങ്കാളിയാവാനും സാധിക്കുന്നു.

പതിനഞ്ചാമത്തെ കാര്യം: വലിയ ഉപദ്രവങ്ങളെ തടയുക

ശൈഖുൽ ഇസ്‌ലാം ഇബ്‌നു തൈമിയ്യ رحمه الله പറയുന്നു: “പതിനഞ്ചാമതായി: അവൻ പ്രതികാരം ചെയ്യുന്നതും തിരിച്ചടിക്കുന്നതും, ചിലപ്പോൾ എതിരാളിയുടെ ശത്രുത വർദ്ധിക്കാനും, അവന്റെ അഹങ്കാരം കൂടാനും, കൂടുതൽ ഉപദ്രവകരമായ വഴികൾ ചിന്തിക്കാനും കാരണമായേക്കാം. ഇത് നാം കണ്ടുകൊണ്ടിരിക്കുന്ന കാര്യമാണ്. എന്നാൽ അവൻ ക്ഷമിക്കുകയും മാപ്പുനൽകുകയും ചെയ്താൽ, ഇത്തരം ഉപദ്രവങ്ങളിൽ നിന്ന് അവന് നിർഭയനാകാം. ബുദ്ധിമാനായ ഒരാൾ, രണ്ട് ഉപദ്രവങ്ങളിൽ വലുതിനെ തടുക്കാൻ വേണ്ടി അതിൽ ചെറിയതിനെ സ്വീകരിക്കാൻ മടിക്കുകയില്ല.

എത്രയെത്ര സന്ദർഭങ്ങളിലാണ് പ്രതികാരവും തിരിച്ചടിയും കാരണം, പിന്നീട് തടുക്കാൻ കഴിയാത്ത വലിയ തിന്മകൾ വന്നെത്തിയിട്ടുള്ളത്! എത്രയെത്ര ജീവനുകളും, സ്ഥാനമാനങ്ങളും, സമ്പത്തുകളുമാണ് (പ്രതികാരം കാരണം) നഷ്ടപ്പെട്ടുപോയിട്ടുള്ളത്! ഉപദ്രവിക്കപ്പെട്ടവൻ ക്ഷമിച്ചിരുന്നുവെങ്കിൽ അതെല്ലാം അവശേഷിക്കുമായിരുന്നു.”

വിവരണം

അതായത്, തന്നെ ഉപദ്രവിച്ചവനോട് പ്രതികാരം ചെയ്യുന്നതിലൂടെ ചിലപ്പോൾ അവന്റെ ശത്രുത ഇരട്ടിയായി വർദ്ധിക്കാൻ സാധ്യതയുണ്ട്. തനിക്ക് താങ്ങാൻ കഴിയാത്ത രൂപത്തിലുള്ള ഉപദ്രവങ്ങളുമായി അവൻ വന്നേക്കാം. അതുകൊണ്ട്, അവന്റെ ഉപദ്രവത്തിൽ ക്ഷമിക്കുന്നത് അതിലും വലിയ ഉപദ്രവങ്ങളെ തടയാൻ സഹായിക്കും. കാരണം, ഒരാൾ തന്നെ ഉപദ്രവിച്ചവനോട് പ്രതികാരം ചെയ്യുമ്പോൾ, ഉപദ്രവിച്ചവൻ കൂടുതൽ വാശിയോടെയും, ഇവന് നേരിടാൻ കഴിയാത്ത വലിയ തിന്മകളുമായും തിരിച്ചുവന്നേക്കാം. എന്നാൽ ഏറ്റവും നല്ല രീതിയിൽ (ക്ഷമയോടെ) അതിനെ നേരിട്ടാൽ, അതിലും കടുപ്പമേറിയ ഉപദ്രവങ്ങളിൽ നിന്ന് അവന് രക്ഷപ്പെടാം.

പതിനാറാമത്തെ കാര്യം: അക്രമത്തിൽ നിന്ന് രക്ഷപ്പെടുക

ശൈഖുൽ ഇസ്‌ലാം ഇബ്‌നു തൈമിയ്യ رحمه الله പറയുന്നു: “പതിനാറാമതായി: പ്രതികാരം ശീലമാക്കുകയും ക്ഷമിക്കാതിരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നവൻ അക്രമത്തിൽ (ളുൽമ്) അകപ്പെടുക എന്നത് നിർബന്ധമായും സംഭവിക്കുന്ന കാര്യമാണ്. കാരണം, (പ്രതികാരം ചെയ്യുമ്പോൾ) നീതിയുടെ പരിധിയിൽ മാത്രം ഒതുങ്ങിനിൽക്കാൻ മനുഷ്യന്റെ മനസ്സിന് (നഫ്‌സ്) കഴിയില്ല; അറിവിന്റെ കാര്യത്തിലായാലും ഉദ്ദേശ്യത്തിന്റെ കാര്യത്തിലായാലും (അത് പ്രയാസമാണ്). ചിലപ്പോൾ അവകാശപ്പെട്ടത് മാത്രം തിരിച്ചെടുക്കാൻ അവന് കഴിഞ്ഞെന്നു വരില്ല. കാരണം, കോപം മനുഷ്യനെ അവന്റെ നിയന്ത്രണത്തിൽ നിന്ന് പുറത്തു കടത്തും. അവൻ പറയുന്നതും പ്രവർത്തിക്കുന്നതും എന്താണെന്ന് അവന് തന്നെ ബോധമുണ്ടാകില്ല. അങ്ങനെ, സഹായവും പ്രതാപവും കാത്തിരിക്കുന്ന ‘ഉപദ്രവിക്കപ്പെട്ടവൻ’ (മള്‌ലൂം) എന്ന അവസ്ഥയിൽ നിന്ന്, അല്ലാഹുവിന്റെ കോപവും ശിക്ഷയും കാത്തിരിക്കുന്ന ‘അക്രമി’ (ളാലിം) എന്ന അവസ്ഥയിലേക്ക് അവൻ മാറിപ്പോകുന്നു.”

വിവരണം

അതായത്, ക്ഷമിക്കുന്നതാണ് നിനക്ക് ഏറ്റവും സുരക്ഷിതം. നിന്റെ ബാധ്യതയിൽ നിന്ന് മുക്തനാവാൻ അതാണ് ഏറ്റവും നല്ലത്. കാരണം, നീ പ്രതികാരം ചെയ്യാനും, അവൻ ചെയ്തതുപോലെത്തന്നെ തിരിച്ചടിക്കാനും മുതിർന്നാൽ- അല്ലാഹു (تَعَالَى) പറഞ്ഞതുപോലെ:

وَإِنْ عَاقَبْتُمْ فَعَاقِبُوا۟ بِمِثْلِ مَا عُوقِبْتُم بِهِۦ ۖ وَلَئِن صَبَرْتُمْ لَهُوَ خَيْرٌ لِّلصَّٰبِرِينَ

നിങ്ങള്‍ ശിക്ഷാനടപടി സ്വീകരിക്കുകയാണെങ്കില്‍ (എതിരാളികളില്‍ നിന്ന്‌) നിങ്ങളുടെ നേരെയുണ്ടായ ശിക്ഷാനടപടിക്ക് തുല്യമായ നടപടി നിങ്ങള്‍ സ്വീകരിച്ച് കൊള്ളുക.

ഇങ്ങനെ തുല്യമായി ശിക്ഷിക്കാൻ ശ്രമിക്കുമ്പോൾ, ചിലപ്പോൾ ചെറിയ അളവിലെങ്കിലും അത് പരിധി വിട്ടുപോയേക്കാം. അപ്പോൾ നീ നിന്റെ നഫ്‌സിനെ കുറ്റത്തിനും അക്രമത്തിനും വിധേയമാക്കുകയാണ് ചെയ്യുന്നത്. അല്ലാഹുവാകട്ടെ അക്രമികളെ ഇഷ്ടപ്പെടുന്നുമില്ല.

കൃത്യമായ അളവിൽ – ഒട്ടും കൂടാതെ – ശിക്ഷ നടപ്പിലാക്കാൻ (തുല്യമായി പ്രതികാരം ചെയ്യാൻ) ആർക്കാണ് സാധിക്കുക?! അതുകൊണ്ട്, ക്ഷമിക്കുന്നതാണ് ഏറ്റവും സുരക്ഷിതവും കുറ്റവിമുക്തവുമായ മാർഗ്ഗം. കൂടാതെ, ക്ഷമിക്കുന്നതിലൂടെ ലഭിക്കുന്ന മഹത്തായ പുണ്യങ്ങൾ വേറെയും ലഭിക്കുന്നു.

പതിനേഴാമത്തെ കാര്യം: പാപമോചനവും പദവി ഉയർത്തലും

ശൈഖുൽ ഇസ്‌ലാം ഇബ്‌നു തൈമിയ്യ رحمه الله പറയുന്നു: “പതിനേഴാമതായി: അവൻ നേരിട്ട ഈ അനീതി (അക്രമം), ഒന്നുകിൽ അവന്റെ പാപങ്ങൾ പൊറുക്കപ്പെടാനോ അല്ലെങ്കിൽ അവന്റെ പദവികൾ ഉയർത്തപ്പെടാനോ ഉള്ള കാരണമാണ്. എന്നാൽ അവൻ പ്രതികാരം ചെയ്യുകയും ക്ഷമിക്കാതിരിക്കുകയും ചെയ്താൽ, അത് അവന്റെ പാപങ്ങൾ പൊറുക്കപ്പെടാനോ പദവികൾ ഉയരാനോ കാരണമാവുകയില്ല.”

വിവരണം

അതായത്, ഈ ക്ഷമ പാപങ്ങൾ മായ്ക്കപ്പെടാനും പദവികൾ ഉയർത്തപ്പെടാനും അനിവാര്യമായ കാരണമാണ്. എന്നാൽ അവൻ പ്രതികാരം ചെയ്താൽ, പാപമോചനത്തിന്റെയും പദവി ഉയർത്തലിന്റെയും ഈ മഹത്തായ കവാടം അവൻ തനിക്ക് തന്നെ നഷ്ടപ്പെടുത്തുകയാണ് ചെയ്യുന്നത്.

പതിനെട്ടാമത്തെ കാര്യം: ശത്രുവിനെതിരെയുള്ള ആയുധം

ശൈഖുൽ ഇസ്‌ലാം ഇബ്‌നു തൈമിയ്യ رحمه الله പറയുന്നു: “പതിനെട്ടാമതായി: അവന്റെ വിട്ടുവീഴ്ചയും ക്ഷമയും അവന്റെ എതിരാളിക്കെതിരെയുള്ള ഏറ്റവും വലിയ സൈന്യമാണ്. കാരണം, അവൻ ക്ഷമിക്കുകയും മാപ്പുനൽകുകയും ചെയ്താൽ, ആ ക്ഷമയും വിട്ടുവീഴ്ചയും അവന്റെ ശത്രുവിന് നിന്ദ്യതയുണ്ടാക്കും. അവനെക്കുറിച്ചും (മറ്റ്) ജനങ്ങളെക്കുറിച്ചും ശത്രുവിന് ഭയം ജനിപ്പിക്കും. കാരണം, അവൻ മിണ്ടാതിരുന്നാലും ജനങ്ങൾ അവന്റെ എതിരാളിക്കെതിരെ മിണ്ടാതിരിക്കില്ല. എന്നാൽ അവൻ പ്രതികാരം ചെയ്താൽ ഇതെല്ലാം ഇല്ലാതാകും. അതുകൊണ്ടാണ്, ഒരാൾ മറ്റൊരാളെ ചീത്ത പറയുകയോ ഉപദ്രവിക്കുകയോ ചെയ്താൽ, തിരിച്ചു ചീത്ത പറയാൻ (കണക്കുതീർക്കാൻ) പലരും ആഗ്രഹിക്കുന്നത് കാണാം. അങ്ങനെ അവൻ പകരം ചോദിച്ചാൽ അവന് ആശ്വാസം ലഭിക്കുന്നു; അതുവരെ അവനുണ്ടായിരുന്ന ഭാരം ഇറക്കിവെച്ചത് പോലെ.”

വിവരണം

അതായത്: നീ വിട്ടുവീഴ്ച ചെയ്യുകയും ക്ഷമിക്കുകയും ചെയ്താൽ, നിന്റെ ആ വിട്ടുവീഴ്ചയും ക്ഷമയും നിന്റെ എതിരാളിക്കെതിരെയുള്ള പടയാളിയായി മാറും. ക്ഷമിക്കുകയും മാപ്പുനൽകുകയും ചെയ്യുന്നവന്റെ പ്രവർത്തി, അവന്റെ ശത്രുവിന് നിന്ദ്യതയും, അവനെക്കുറിച്ചും ജനങ്ങളെക്കുറിച്ചും ഭയവും ഉണ്ടാക്കും. കാരണം, നീ മിണ്ടാതിരുന്നാലും ജനങ്ങൾ അവനെ വെറുതെ വിടില്ല. നീ ഒന്നും ആവശ്യപ്പെടാതെ തന്നെ, ജനങ്ങൾ നിനക്ക് വേണ്ടി നിലകൊള്ളുകയും, നിന്നെ ന്യായീകരിക്കുകയും, നിനക്ക് വേണ്ടി ശബ്ദിക്കുകയും ചെയ്യും. നിന്റെ ക്ഷമയിലൂടെയും സഹനത്തിലൂടെയുമാണ് നിനക്കത് ലഭിച്ചത്. അങ്ങനെ നിന്റെ ക്ഷമ, നിന്നെ ഉപദ്രവിച്ചവന് നിന്ദ്യത വരുത്തിവെക്കുന്നു. നിന്നെ സംരക്ഷിക്കാനും, ഉപദ്രവിച്ചവനെ തടയാനും അല്ലാഹു ഒരുക്കിക്കൊടുക്കുന്ന സഹായികളെയും അനുയായികളെയും ജനങ്ങളിൽ നിന്ന് നിനക്ക് ലഭിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.

പത്തൊമ്പതാമത്തെ കാര്യം: ആത്മാഭിമാനം

ശൈഖുൽ ഇസ്‌ലാം ഇബ്‌നു തൈമിയ്യ رحمه الله പറയുന്നു:
“പത്തൊമ്പതാമതായി: അവൻ തന്റെ എതിരാളിക്ക് മാപ്പുനൽകിയാൽ, താൻ അവനേക്കാൾ (സ്ഥാനത്തിൽ) മുകളിലാണെന്നും, താൻ അവനെക്കാൾ വിജയിച്ചവനാണെന്നും എതിരാളിയുടെ മനസ്സിന് അനുഭവപ്പെടും. അങ്ങനെ എതിരാളി എപ്പോഴും അവനേക്കാൾ താഴെയാണെന്ന് സ്വയം കരുതിക്കൊണ്ടിരിക്കും. വിട്ടുവീഴ്ചയുടെ മഹത്വവും ശ്രേഷ്ഠതയും മനസ്സിലാക്കാൻ ഇതുതന്നെ മതിയാകും.”

വിവരണം

ജനങ്ങളുടെ ഉപദ്രവങ്ങളിൽ മാപ്പുനൽകുന്നവന് തന്റെ എതിരാളിയേക്കാൾ താൻ മുകളിലാണെന്ന് തോന്നും എന്നത് തന്നെ വിട്ടുവീഴ്ചയുടെ മഹത്വത്തിനും ശ്രേഷ്ഠതയ്ക്കും മതിയായതാണ്. യഥാർത്ഥത്തിൽ ഇത് പ്രതാപവും ഉയർച്ചയുമാണ്. നബി ﷺയുടെ ഹദീസിൽ നാം വിവരിച്ചതുപോലെ: {മാപ്പുനൽകുന്നതിലൂടെ ഒരു അടിമയ്ക്ക് അല്ലാഹു പ്രതാപമല്ലാതെ വർദ്ധിപ്പിക്കുകയില്ല (മുസ്‌ലിം:2588)} തന്നെ ഉപദ്രവിച്ചവരോട് പ്രതികാരം ചെയ്യുന്നതിനേക്കാൾ അടിമയ്ക്ക് ഏറ്റവും ഉപകാരപ്രദവും, മഹത്തായ സ്ഥാനമുള്ളതും ഇതിനാണ്.

ഇരുപതാമത്തെ കാര്യം: നന്മകൾ വർദ്ധിക്കുന്നു

ശൈഖുൽ ഇസ്‌ലാം ഇബ്‌നു തൈമിയ്യ رحمه الله പറയുന്നു: “ഇരുപതാമതായി: അവൻ മാപ്പുനൽകുകയും വിട്ടുവീഴ്ച ചെയ്യുകയും ചെയ്താൽ അതൊരു നന്മയാണ് (ഹസനത്ത്). അത് അവന് മറ്റൊരു നന്മ നേടിക്കൊടുക്കുന്നു. ആ നന്മ മറ്റൊരു നന്മയ്ക്കും കാരണമാകുന്നു. അങ്ങനെ അത് തുടർന്നുപോകും. അവന്റെ നന്മകൾ വർദ്ധിച്ചുകൊണ്ടേയിരിക്കും. കാരണം, നന്മയ്ക്കുള്ള പ്രതിഫലം (അതിനെത്തുടർന്നുണ്ടാകുന്ന) നന്മയാണ്. തിന്മയ്ക്കുള്ള ശിക്ഷ അതിനെത്തുടർന്നുണ്ടാകുന്ന തിന്മയാണെന്നത് പോലെത്തന്നെ. ചിലപ്പോൾ ഇത് അവന്റെ പരലോക മോക്ഷത്തിനും അനശ്വരമായ സന്തോഷത്തിനും കാരണമായേക്കാം. എന്നാൽ അവൻ പ്രതികാരം ചെയ്യുകയും ജയിക്കാൻ ശ്രമിക്കുകയും ചെയ്താൽ അതെല്ലാം ഇല്ലാതാകും.”

വിവരണം

അതായത്, വിട്ടുവീഴ്ചയും മാപ്പുനൽകലും അടിമയുടെ നന്മകളിൽ പെട്ട ഒരു നന്മയാണ്. ഒരു നന്മയുടെ പ്രതിഫലം അതിന് ശേഷം വരുന്ന മറ്റൊരു നന്മയാണ്. ഒരു നന്മ ചെയ്താൽ അത് അതിന്റെ സഹോദരിയെ (മറ്റൊരു നന്മയെ) വിളിച്ചുവരുത്തും. അങ്ങനെ അടിമയ്ക്ക് നന്മകൾ പെരുകിക്കൊണ്ടിരിക്കും. എന്നാൽ അവൻ സ്വന്തത്തിന് വേണ്ടി പ്രതികാരം ചെയ്താൽ, വർദ്ധിച്ചുവരുന്ന ഈ നന്മകളും തുടർച്ചയായുള്ള ഈ അനുഗ്രഹങ്ങളും അവൻ നഷ്ടപ്പെടുത്തുകയാണ് ചെയ്യുന്നത്.

ഉപസംഹാരം

ചുരുക്കത്തിൽ, മഹാനായ പണ്ഡിതൻ ശൈഖുൽ ഇസ്‌ലാം ഇബ്‌നു തൈമിയ്യ رحمه الله ഇവിടെ വിവരിച്ച കാര്യങ്ങൾ മഹത്തരവും ഉപകാരപ്രദവുമായ കാര്യങ്ങളാണ്. ഓരോ മുസ്ലിമും ചിന്തിക്കുകയും ഉപകരിക്കുകയും ചെയ്യേണ്ട മഹത്തായ ആശയങ്ങളും ചിന്തകളുമാണവ. അല്ലാഹുവിന്റെ അനുമതിയോടെ, ഈ ക്ഷമ കൈക്കൊള്ളാനും ഈ ഉന്നതമായ പദവി നേടിയെടുക്കാനും ഇത് അവനെ സഹായിക്കും.
ഈ ഉപദേശത്തിനും വിവരണത്തിനും അല്ലാഹു ആ ഇമാമിന് ഏറ്റവും നല്ല പ്രതിഫലം നൽകട്ടെ. നമ്മൾ പഠിച്ച കാര്യങ്ങൾ നമുക്കെല്ലാവർക്കും ഉപകാരപ്രദമാക്കാനും, നമ്മുടെ അറിവ് വർദ്ധിപ്പിച്ചു തരുവാനും, നമ്മുടെ എല്ലാ കാര്യങ്ങളും നന്നാക്കിത്തരുവാനും, കണ്ണിമ വെട്ടുന്ന നേരത്തേക്ക് പോലും നമ്മളെ നമ്മുടെ നഫ്‌സുകളിലേക്ക് വിട്ടുകൊടുക്കാതിരിക്കാനും ഉദാരവാനായ അല്ലാഹുവോട് നാം പ്രാർത്ഥിക്കുന്നു.

അവസാനമായി രണ്ട് വസിയ്യത്തുകൾ (ഉപദേശങ്ങൾ) നൽകാൻ ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു: ഒന്നാമത്തെ വസിയ്യത്ത്: നമ്മളിലോരോരുത്തരുടെയും സ്വന്തം കാര്യത്തിലുള്ളതാണ്: ശൈഖ് رحمه الله വിവരിച്ച ഈ ഇരുപത് കാര്യങ്ങൾ നാം വീണ്ടും പരിശോധിക്കുക. സാവകാശത്തോടും നല്ല ബോധ്യത്തോടും കൂടി അവയെക്കുറിച്ച് ചിന്തിക്കുക. അങ്ങനെ അത് നമ്മുടെ മനസ്സിൽ ഉറയ്ക്കുകയും ഹൃദയത്തിൽ ആഴത്തിൽ ഇറങ്ങുകയും ചെയ്യട്ടെ. സൃഷ്ടികളിൽ നിന്ന് ഉപദ്രവങ്ങൾ നേരിടുന്ന സന്ദർഭങ്ങളിൽ അല്ലാഹുവിന്റെ അനുമതിയോടെ ക്ഷമിക്കാൻ അത് സഹായകരമാവട്ടെ. ശൈഖ് رحمه الله വിവരിച്ച ആ മനോഹരമായ ആശയങ്ങൾ സാക്ഷാത്കരിക്കാനും, അല്ലാഹുവിന്റെ അനുമതിയോടെ പൂർണ്ണമായ ഫലം ലഭിക്കാനും ആ സന്ദർഭങ്ങളിൽ നാമിത് ഓർമ്മിക്കുക.

രണ്ടാമത്തെ വസിയ്യത്ത്: മഹത്തായ ഈ അറിവുകൾ പ്രചരിപ്പിക്കാൻ നാം പരിശ്രമിക്കുക. പ്രചരണത്തിനുള്ള മാർഗ്ഗങ്ങൾ ഇന്ന് വൈവിധ്യപൂർണ്ണമാണ്; ഇലക്ട്രോണിക് മാധ്യമങ്ങളായും, എഴുത്തുകളായും (അത് പ്രചരിപ്പിക്കാം). കാരണം, നമ്മുടെ പ്രവാചകൻ ﷺ പറഞ്ഞതുപോലെ:

مَنْ دَلَّ عَلَى خَيْرٍ فَلَهُ مِثْلُ أَجْرِ فَاعِلِهِ

നന്മയ്ക്ക് വഴികാട്ടുന്നവൻ, അത് പ്രവർത്തിക്കുന്നവനെപ്പോലെയാണ്. (മുസ്‌ലിം: 1893)

മുസ്ലിമീങ്ങൾക്കിടയിൽ വർദ്ധിച്ചുവരുന്ന തിന്മകളെയും ശത്രുതകളെയും തടയുന്നതിൽ നമുക്കും പങ്കാളികളാവാം. അല്ലാഹുവാണ് തൗഫീഖ് നൽകുന്നവൻ.
ശൈഖ് رحمه الله പലപ്പോഴും അവസാനിപ്പിക്കാറുള്ള പ്രാർത്ഥനകൾ കൊണ്ട് ഞാൻ അവസാനിപ്പിക്കുന്നു:

മഹാനായ അല്ലാഹുവോട് ഞാൻ ചോദിക്കുന്നു; ഞങ്ങളെയും ഞങ്ങളുടെ സഹോദരങ്ങളെയും അവന്റെ നേരായ പാതയിൽ (സ്വിറാത്തുൽ മുസ്തഖീം) നയിക്കേണമേ. നബിമാർ, സത്യസന്ധർ (സിദ്ദീഖീങ്ങൾ), രക്തസാക്ഷികൾ (ശുഹദാക്കൾ), സജ്ജനങ്ങൾ (സ്വാലിഹീങ്ങൾ) എന്നിവരിൽ നിന്ന് ആർക്കാണോ അല്ലാഹു അനുഗ്രഹം നൽകിയത്, അവരുടെ പാതയാണത്. അവർ എത്ര നല്ല കൂട്ടുകാരാണ്! ഞങ്ങൾക്ക് അല്ലാഹു മതി, ഭരമേൽപ്പിക്കാൻ ഏറ്റവും നല്ലത് അവനാണ്.

ലോകരക്ഷിതാവായ അല്ലാഹുവിനാകുന്നു സർവ്വസ്തുതിയും. നമ്മുടെ മുഹമ്മദ് നബിയുടെ മേലും, അവിടുത്തെ കുടുംബത്തിന്മേലും, അനുചരന്മാരുടെ മേലും അല്ലാഹുവിന്റെ സ്വലാത്തും സലാമും ധാരാളമായി വർഷിക്കുമാറാകട്ടെ.

 

 

www.kanzululoom.com