ആമുഖം

‘ഹൃദയം’ (القلب) എന്ന് പ്രയോഗിക്കുമ്പോൾ രണ്ട് അർത്ഥങ്ങൾ ഉദ്ദേശിക്കപ്പെടാറുണ്ട്:

ഒന്ന്: ഭൗതികമായ ഹൃദയം. നെഞ്ചിന്റെ ഇടതുഭാഗത്ത് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന, ശരീരത്തിലെ പ്രധാന അവയവമായ, രക്തം പമ്പ് ചെയ്യുന്ന മാംസക്കഷ്ണം. ഇത് മനുഷ്യരിൽ മാത്രം ഒതുങ്ങുന്നില്ല, മൃഗങ്ങൾക്കും ഈ അർത്ഥത്തിലുള്ള ഹൃദയമുണ്ട്. ഡോക്ടർമാരും അനാട്ടമി വിദഗ്ധരും പഠിക്കുന്നത് ഈ ഹൃദയത്തെക്കുറിച്ചാണ്.

രണ്ട്: ആത്മീയമായ ഹൃദയം. പണ്ഡിതന്മാർ ഇതിനെ വിശദീകരിച്ചിരിക്കുന്നത്, ഭൗതിക ഹൃദയവുമായി ഒരു പ്രത്യേക ബന്ധമുള്ള, റബ്ബാനിയായ, റൂഹാനിയായ (ദൈവികവും ആത്മീയവുമായ) ഒരു സൂക്ഷ്മ യാഥാർത്ഥ്യം എന്നാണ്. ആ ബന്ധം എങ്ങനെയുള്ളതാണെന്ന് അല്ലാഹുവിന് മാത്രമേ അറിയൂ.

ഈ സൂക്ഷ്മ യാഥാർത്ഥ്യമാണ് (ആത്മീയ ഹൃദയം) മനുഷ്യന്റെ യഥാർത്ഥ സത്ത. അതുകൊണ്ടാണ് മനുഷ്യൻ മനുഷ്യനാകുന്നത്. കൽപ്പനകൾ സ്വീകരിക്കാനും വിലക്കുകൾ ഉപേക്ഷിക്കാനും അവനെ സജ്ജമാക്കുന്നത് അതാണ്. നല്ലതും ചീത്തയുമായ സ്വഭാവങ്ങളുടെ ഉറവിടവും അതുതന്നെ.

ഈ പഠനത്തിൽ ‘ഹൃദയം’ എന്ന് പറയുമ്പോൾ ഈ രണ്ടാമത്തെ അർത്ഥമാണ് ഉദ്ദേശിക്കുന്നത്. ഖുർആനിലും സുന്നത്തിലും പണ്ഡിതന്മാരുടെ ഗ്രന്ഥങ്ങളിലും പ്രശംസിച്ചുകൊണ്ടോ ഇകഴ്ത്തിക്കൊണ്ടോ ഹൃദയത്തെക്കുറിച്ച് പരാമർശിക്കുമ്പോഴും, അതിന്റെ ജീവിതത്തെയും രോഗത്തെയും, നന്മയെയും തിന്മയെയും കുറിച്ച് സംസാരിക്കുമ്പോഴും ഈ അർത്ഥം തന്നെയാണ് വിവക്ഷിക്കുന്നത്.

ഹൃദയം അടിസ്ഥാനവും, അവയവങ്ങൾ അതിനെ പിന്തുടരുന്നവയുമാണ്

ഹൃദയം അവയവങ്ങളുടെ രാജാവും ഭരണാധികാരിയുമാണ്. അവയവങ്ങൾ അതിന്റെ സൈന്യങ്ങളും, അതിനെ അനുസരിക്കുന്ന പ്രജകളുമാണ്. രാജാവ് നന്നായാൽ പ്രജകളും നന്നാകും. രാജാവ് ദുഷിച്ചാൽ പ്രജകളും ദുഷിക്കും. (ഇബ്നുൽ ഖയ്യിമിന്റെ ബദാഇഉൽ ഫവാഇദ് 3/1147, അദ്ദാഉ വദ്ദവാഅ് 215, മുഖ്തസ്വർ അസ്സ്വവാഇഖ് 596, ഇബ്നു തൈമിയ്യയുടെ അൽ-ഈമാനുൽ ഔസത്വ് 130, 428, മജ്മൂഉൽ ഫതാവ 7/187, 14/114-121 എന്നിവ നോക്കുക).

അബൂ ഹുറൈറ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ പറഞ്ഞു: “ഹൃദയം ഒരു രാജാവാണ്, അതിന് സൈന്യങ്ങളുണ്ട്. രാജാവ് നന്നായാൽ അവന്റെ സൈന്യങ്ങളും നന്നാകും. രാജാവ് ദുഷിച്ചാൽ അവന്റെ സൈന്യങ്ങളും ദുഷിക്കും.” (മഅ്മർ തന്റെ ജാമിഇലും (11/221), അബൂ നുഐം അത്ത്വിബ്ബു ന്നബവിയിലും (1/224), ബൈഹഖി ശുഅബുൽ ഈമാനിലും (1/257) ഉദ്ധരിച്ചത്).

ശരീരം ഹൃദയത്തെ പിന്തുടരുന്നതിനാൽ, ഹൃദയത്തിൽ സ്ഥിരപ്പെടുന്ന ഏതൊരു കാര്യവും ഏതെങ്കിലും രൂപത്തിൽ ശരീരത്തിൽ വെളിപ്പെടാതിരിക്കില്ല. അതുകൊണ്ട്, ഹൃദയമാണ് അടിസ്ഥാനം. അതിൽ അറിവും ഉദ്ദേശ്യവുമുണ്ടെങ്കിൽ അത് അനിവാര്യമായും ശരീരത്തിലേക്ക് വ്യാപിക്കും. ഹൃദയം ഉദ്ദേശിക്കുന്ന ഒരു കാര്യത്തിന് വിപരീതമായി ശരീരത്തിന് പ്രവർത്തിക്കാൻ സാധ്യമല്ല. അതുകൊണ്ടാണ് നബി ﷺ ഇപ്രകാരം പറഞ്ഞത്:

أَلَا وَإِنَّ فِي الْجَسَدِ مُضْغَةً إِذَا صَلَحَتْ صَلَحَ الْجَسَدُ كُلُّهُ، وَإِذَا فَسَدَتْ فَسَدَ الْجَسَدُ كُلُّهُ، أَلَا وَهِيَ الْقَلْبُ

അറിയുക! നിശ്ചയം, ശരീരത്തിൽ ഒരു മാംസപിണ്ഡമുണ്ട്. അത് നന്നായാൽ ശരീരം മുഴുവൻ നന്നായി. അത് ദുഷിച്ചാൽ ശരീരം മുഴുവൻ ദുഷിച്ചു. അറിയുക! അത് ഹൃദയമാണ്. (ബുഖാരി 52, മുസ്‌ലിം 1599).

ഹൃദയം അതിലുള്ള ഈമാൻ കൊണ്ട് – ഇൽമിലും (അറിവ്) അമലിലും (കർമ്മം) – നല്ലതാണെങ്കിൽ, ശരീരം നന്നാവുക എന്നത് അനിവാര്യമാണ്. അതായത്, നല്ല വാക്കുകളും സൽകർമ്മങ്ങളുമായി ശരീരം ചലിക്കുക എന്നത് അതിന്റെ തേട്ടമാണ്. ഇനി നല്ല സ്വാധീനമൊന്നും വെളിപ്പെട്ടില്ലെങ്കിൽ, അത് ആന്തരികമായ ദുഷിച്ച അവസ്ഥയുടെ തെളിവാണ്! നബി ﷺ പറഞ്ഞു:

’التَّقْوَى هَاهُنَا‘ ‘وَأَشَارَ إِلَى صَدْرِهِ ثَلَاثَ مَرَّاتٍ

“തഖ്‌വ ഇവിടെയാണ്” – അവിടുന്ന് തന്റെ നെഞ്ചിലേക്ക് മൂന്നു പ്രാവശ്യം ചൂണ്ടിക്കാണിച്ചു. (മുസ്‌ലിം 2564).

ശരീഅത്തിന്റെ ഉറവിടങ്ങളും ലക്ഷ്യങ്ങളും പരിശോധിക്കുന്ന ഒരാൾക്ക്, അവയവങ്ങളുടെ കർമ്മങ്ങൾ ഹൃദയത്തിന്റെ കർമ്മങ്ങളുമായി എത്രമാത്രം ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നുവെന്നും, ഹൃദയത്തിന്റെ പങ്കാളിത്തമില്ലാതെ അവയവങ്ങളുടെ കർമ്മങ്ങൾക്ക് പ്രയോജനമില്ലെന്നും മനസ്സിലാകും. അതുപോലെ, അവയവങ്ങളുടെ കർമ്മങ്ങളെക്കാൾ അടിമക്ക് നിർബന്ധമായത് ഹൃദയത്തിന്റെ കർമ്മങ്ങളാണെന്നും അവന് മനസ്സിലാകും.

ഒരു സത്യവിശ്വാസിയെയും കപടവിശ്വാസിയെയും തമ്മിൽ വേർതിരിക്കുന്നത് അവരുടെ ഹൃദയങ്ങളിലുള്ളത് കൊണ്ടല്ലാതെ മറ്റെന്താണ്?

ഹൃദയത്തിന്റെ പ്രവർത്തനം കൂടാതെ അവയവങ്ങൾ കൊണ്ട് മാത്രം ഒരാൾക്ക് ഇസ്‌ലാമിൽ പ്രവേശിക്കാൻ സാധിക്കുമോ?

ശരിയായ വിശ്വാസത്തിലും നിഷ്കളങ്കമായ തൗഹീദിലും അധിഷ്ഠിതമല്ലാത്ത സൽകർമ്മങ്ങൾ പ്രയോജനം ചെയ്യുമോ?!

ഇത് വ്യക്തമായാൽ ചില കാര്യങ്ങൾ ശ്രദ്ധിക്കേണ്ടതുണ്ട്:

ഒന്നാമതായി: അവയവങ്ങളുടെ വിധിവിലക്കുകൾ അറിയുന്നതിനേക്കാൾ പ്രധാനം ഹൃദയത്തിന്റെ വിധിവിലക്കുകൾ അറിയലാണ്. കാരണം, ഹൃദയമാണ് അടിസ്ഥാനം. അവയവങ്ങളുടെ വിധികൾ അതിൽ നിന്ന് ശാഖകളായി പിരിയുന്നവയാണ്. എത്രയധികമാണ് ഈ വിഷയത്തിലുള്ള അശ്രദ്ധ!

രണ്ടാമതായി: പ്രതിഫലവും ശിക്ഷയും, പ്രശംസയും ആക്ഷേപവും, അവയുടെ തുടർച്ചകളും അടിസ്ഥാനപരമായി ഹൃദയത്തിനാണ്. അവയവങ്ങൾക്ക് അത് പിന്തുടർച്ചയായി ലഭിക്കുന്നു. അതിനാൽ, തന്റെ ഹൃദയത്തെ ശ്രദ്ധയോടെ പരിപാലിക്കുന്നവന് മംഗളം!

മൂന്നാമതായി: കർമ്മങ്ങൾ കൊണ്ടുള്ള ഒന്നാമത്തെ ഉദ്ദേശ്യം ഹൃദയത്തിന്റെ നന്മയും, നേർവഴിയും, അവന്റെ റബ്ബും ഉടമയുമായവനുള്ള അടിമത്തവുമാണ്. അവയവങ്ങളുടെ കർമ്മങ്ങൾ ഈ ഉദ്ദേശ്യത്തെ പിന്തുടരുന്നതും അതിനായി നിശ്ചയിക്കപ്പെട്ടതുമാണ്. അല്ലാഹു പറയുന്നു:

لَن يَنَالَ ٱللَّهَ لُحُومُهَا وَلَا دِمَآؤُهَا وَلَٰكِن يَنَالُهُ ٱلتَّقْوَىٰ مِنكُمْ ۚ

അവയുടെ മാംസങ്ങളോ രക്തങ്ങളോ അല്ലാഹുവിങ്കല്‍ എത്തുന്നതേയില്ല. എന്നാല്‍ നിങ്ങളുടെ തഖ്‌വയാണ് അവങ്കല്‍ എത്തുന്നത് … (ഖു൪ആന്‍:22/37)

നാലാമതായി: ഹൃദയത്തിന്റെ ഉബൂദിയ്യത്ത് (അടിമത്തം) അവയവങ്ങളുടെ ഉബൂദിയ്യത്തിനേക്കാൾ മഹത്തരവും, അധികമായുള്ളതും, നിരന്തരമായതുമാണ്. അത് എല്ലാ സമയത്തും നിർബന്ധമാണ്. എന്നാൽ അവയവങ്ങളുടെ കർമ്മങ്ങൾ അങ്ങനെയല്ല.

അഞ്ചാമതായി: അല്ലാഹു അടിമകൾക്ക് നിർബന്ധമാക്കിയതെല്ലാം ഹൃദയത്തിനും നിർബന്ധമാണ്. കാരണം അതാണ് അടിസ്ഥാനം. മറ്റുള്ളവക്ക് നിർബന്ധമാകുന്നത് അതിനെ തുടർന്നാണ്. അടിമ കൽപനയും വിലക്കും അറിയുന്നത് അവന്റെ ഹൃദയം കൊണ്ടാണ്. അനുസരണവും കൽപന പാലിക്കലും അവൻ ഉദ്ദേശിക്കുന്നത് അവന്റെ ഹൃദയം കൊണ്ടാണ്. കൽപിക്കപ്പെട്ടതിനെക്കുറിച്ചുള്ള അറിവും അത് പാലിക്കാനുള്ള ഉദ്ദേശ്യവും കൽപിക്കപ്പെട്ട പ്രവർത്തി ഉണ്ടാകുന്നതിന് മുമ്പാണ് ഉണ്ടാകുന്നത്. അതിനാൽ ഹൃദയമാണ് അതിലെ അടിസ്ഥാനം.

അതുപോലെത്തന്നെയാണ് കൽപിക്കപ്പെട്ട വാക്കുകളും. ഹൃദയത്തിനാണ് അതിൽ പ്രത്യേക സ്ഥാനമുള്ളത്. താൻ പറയുന്നത് എന്താണെന്ന് ഹൃദയം അറിയുകയും അത് ഉദ്ദേശിക്കുകയും വേണം. അതുകൊണ്ടാണ് ശറഇൽ, താൻ പറയുന്നത് അറിയുകയും ഉദ്ദേശിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന ബുദ്ധിയുള്ളവന്റെ വാക്കുകൾ മാത്രമേ പരിഗണിക്കപ്പെടുകയുള്ളൂ. ഭ്രാന്തൻ, വിവേകമില്ലാത്ത കുട്ടി എന്നിവരുടെ വാക്കുകൾ ശറഇൽ അസാധുവാണ്. ബാഹ്യമായ വാക്കുകളിൽ നിന്നും പ്രവർത്തികളിൽ നിന്നും ഹൃദയം സമ്പാദിക്കുന്നതിന് മാത്രമേ ശറഅ് ശിക്ഷ നിശ്ചയിച്ചിട്ടുള്ളൂ. അല്ലാഹു പറയുന്നു:

…وَلَٰكِن يُؤَاخِذُكُم بِمَا كَسَبَتْ قُلُوبُكُمْ…

പക്ഷെ, നിങ്ങളുടെ ഹൃദയങ്ങള്‍ പ്രവര്‍ത്തിച്ചുണ്ടാക്കിയതിനെപ്പറ്റി അവന്‍ നിങ്ങളെ പിടികൂടുന്നതാണ്. (ഖു൪ആന്‍:2/225)

(എന്നാൽ ഭ്രാന്തൻ, ഉറങ്ങുന്നവൻ, അബദ്ധം പറ്റിയവൻ, മറന്നവൻ എന്നിവർ കാരണം ജീവനോ സ്വത്തിനോ നാശം സംഭവിച്ചാൽ നഷ്ടപരിഹാരം പോലുള്ള ചില വിധികൾ സ്ഥിരപ്പെടുന്നത് അടിമകളുടെ അവകാശങ്ങളിലുള്ള നീതിയുടെ ഭാഗമാണ്, അല്ലാതെ ശിക്ഷയുടെ ഭാഗമായല്ല).

ആറാമതായി: ഹൃദയത്തിന് അവയവങ്ങളുടെ മേൽ അധികാരമുള്ളതുപോലെ, അവയവങ്ങൾക്ക് ഹൃദയത്തിലും സ്വാധീനമുണ്ട് എന്ന് മനസ്സിലാക്കണം. ശരീരത്തിൽ വെളിപ്പെടുന്ന വാക്കുകളും കർമ്മങ്ങളും ഹൃദയത്തിലുള്ളതിന്റെ അനിവാര്യതയും, അതിനോട് ചേർന്നതും, അതിന്റെ തെളിവും, അതിന്റെ ഫലവുമാണ്. അതുപോലെ, ശരീരത്തിലുണ്ടാകുന്ന വാക്കുകൾക്കും കർമ്മങ്ങൾക്കും ഹൃദയത്തിൽ സ്വാധീനവുമുണ്ട്.

രണ്ടും പരസ്പരം സ്വാധീനിക്കുന്നു. എന്നാൽ ഹൃദയം അടിസ്ഥാനവും ശരീരം അതിന്റെ ശാഖയുമാണ്. ശാഖ അതിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ നിന്നാണ് ഊർജ്ജം സ്വീകരിക്കുന്നത്. അടിസ്ഥാനം അതിന്റെ ശാഖ കൊണ്ട് സ്ഥിരപ്പെടുകയും ശക്തിപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നു. ഈമാനിന്റെ വചനത്തിന് ഉപമയായി പറയപ്പെടുന്ന മരം പോലെ. അല്ലാഹു പറയുന്നു:

أَلَمْ تَرَ كَيْفَ ضَرَبَ ٱللَّهُ مَثَلًا كَلِمَةً طَيِّبَةً كَشَجَرَةٍ طَيِّبَةٍ أَصْلُهَا ثَابِتٌ وَفَرْعُهَا فِى ٱلسَّمَآءِ ‎﴿٢٤﴾‏تُؤْتِىٓ أُكُلَهَا كُلَّ حِينِۭ بِإِذْنِ رَبِّهَا ۗ … ‎﴿٢٥﴾‏

അല്ലാഹു നല്ല വചനത്തിന് എങ്ങനെയാണ് ഉപമ നല്‍കിയിരിക്കുന്നത് എന്ന് നീ കണ്ടില്ലേ? (അത്) ഒരു നല്ല മരംപോലെയാകുന്നു. അതിന്‍ന്റെ മുരട് ഉറച്ചുനില്‍ക്കുന്നതും അതിന്റെ ശാഖകള്‍ ആകാശത്തേക്ക് ഉയര്‍ന്നുനില്‍ക്കുന്നതുമാകുന്നു. അതിന്റെ രക്ഷിതാവിന്റെ ഉത്തരവനുസരിച്ച് അത് എല്ലാ കാലത്തും അതിന്റെ ഫലം നല്‍കിക്കൊണ്ടിരിക്കും.  (ഖു൪ആന്‍:14/24-25)

അത് തൗഹീദിന്റെ വചനമാണ്. മരത്തിന്റെ വേര് ശക്തിപ്പെടുന്തോറും അതിന്റെ ശാഖകളും ശക്തിപ്പെടും. അതിന്റെ ശാഖകൾക്ക് മഴയും കാറ്റും കൊണ്ട് പോഷണം ലഭിക്കുമ്പോൾ അത് വേരിനെയും സ്വാധീനിക്കും.

ചുരുക്കം: ഹൃദയങ്ങളിൽ നിലകൊള്ളുന്ന ഈമാനാണ് എല്ലാ നന്മയുടെയും അടിസ്ഥാനം. ദുനിയാവിലും ആഖിറത്തിലും അടിമക്ക് ലഭിക്കുന്ന ഏറ്റവും വലിയ നന്മ അതാണ്. അത് മുഖേനയാണ് അവന് ദുനിയാവിലെയും ആഖിറത്തിലെയും സൗഭാഗ്യം ലഭിക്കുന്നതും, ദുരിതങ്ങളിൽ നിന്ന് രക്ഷ നേടുന്നതും. ഈമാൻ ഹൃദയത്തിൽ ഉറക്കുമ്പോൾ അവയവങ്ങൾ സൽകർമ്മങ്ങൾക്കായും, നാവ് നല്ല വാക്കുകൾക്കായും മുന്നിടും.

അടിമ ഈമാനിന്റെ മാധുര്യം രുചിക്കുകയും അതിന്റെ രുചി കണ്ടെത്തുകയും ചെയ്താൽ, അതിന്റെ ഫലം അവന്റെ നാവിലും അവയവങ്ങളിലും വെളിപ്പെടാതിരിക്കില്ല. അപ്പോൾ നാവ് അല്ലാഹുവിന്റെ ദിക്റും അതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട കാര്യങ്ങളും ആസ്വദിക്കും. അവയവങ്ങൾ അല്ലാഹുവിനെ അനുസരിക്കുന്നതിലേക്ക് ധൃതി കാണിക്കും. അപ്പോൾ, കഠിനമായ ചൂടുള്ള ദിവസം അതിദാഹമുള്ളവൻ തണുത്ത വെള്ളം ഇഷ്ടപ്പെടുന്നതുപോലെ ഈമാനിനോടുള്ള സ്നേഹം ഹൃദയത്തിൽ പ്രവേശിക്കും. ഈമാനിൽ നിന്ന് പുറത്തുപോകുന്നത് തീയിലേക്ക് എറിയപ്പെടുന്നതിനേക്കാളും, ക്ഷമിക്കുന്നതിനേക്കാളും വെറുപ്പുള്ളതായിത്തീരും (ലത്വാഇഫുൽ മആരിഫ് 226).

ഇബ്നുൽ മുബാറക് رَحِمَهُ اللَّهُ തന്റെ ‘അസ്സുഹ്ദ്’ എന്ന ഗ്രന്ഥത്തിൽ (1/541) മുഹമ്മദ് ബ്നു മുസ്‌ലിമിൽ നിന്ന് ഉദ്ധരിക്കുന്നു: അബൂദ്ദർദാഅ് رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ മദീനയിൽ പ്രവേശിച്ചപ്പോൾ ഇപ്രകാരം പറഞ്ഞതായി എനിക്ക് വിവരം ലഭിച്ചിട്ടുണ്ട്: “മദീനക്കാരേ, നിങ്ങളിൽ ഈമാനിന്റെ മാധുര്യം ഞാൻ കാണാത്തതെന്താണ്? എന്റെ ആത്മാവ് ആരുടെ കയ്യിലാണോ, അവനാണ് സത്യം! ഒരു കാട്ടു കരടി ഈമാൻ രുചിച്ചിരുന്നുവെങ്കിൽ അതിലും ഈമാനിന്റെ മാധുര്യം കാണപ്പെടുമായിരുന്നു.”

 

പ്രൊഫ. ഡോ. സ്വാലിഹ് ബിൻ അബ്ദിൽ അസീസ് ബിൻ ഉഥ്മാൻ അസ്സിന്ദി حَفِظَهُ اللَّهُ

قواعد في فقه القلوب ൽ നിന്നും എടുത്തത്.

 

 

www.kanzululoom.com